Diễn giả hợp với một nhóm cha mẹ là người có chuyên môn kiểm được (bằng cấp, nơi làm việc, giấy phép hành nghề nếu là nghề phải có phép), chịu nói trong đúng phạm vi mình biết, chịu dành phần lớn buổi cho câu hỏi của phụ huynh, và đồng ý trước rằng sẽ không giới thiệu sản phẩm, khoá học hay dịch vụ của mình trong buổi. Người có danh tiếng lớn trên mạng nhưng né những câu hỏi này thì nên để lại.
Mời người chia sẻ là quyết định ảnh hưởng nhiều nhất tới uy tín của nhóm. Một buổi với người nói sai hoặc dẫn cả phòng vào màn chào hàng có thể làm nhóm mất nửa thành viên. Bài này đi qua các loại người chia sẻ phù hợp, bộ câu hỏi để kiểm, những dấu hiệu bán hàng trá hình, cách thoả thuận trước buổi và cách xử lý khi người chia sẻ nói điều sai. Lịch chuẩn bị chung của một buổi workshop nằm ở bài riêng trong danh mục này.
Bốn kiểu người chia sẻ hợp với nhóm cha mẹ có con nhỏ
Người làm nghề y, điều dưỡng, dinh dưỡng có hành nghề thật. Hợp với câu hỏi về giấc ngủ, ăn uống, tiêm chủng, sốt, các mốc phát triển. Điểm mạnh là kiến thức có hệ thống và biết lúc nào cần khám. Điểm cần lưu ý là họ không thể khám từng trẻ trong buổi; nên thống nhất trước là buổi bàn nguyên tắc chung.
Giáo viên mầm non lâu năm, cán bộ quản lý chuyên môn ở trường. Hợp với câu hỏi về thói quen sinh hoạt, chơi, làm quen trường lớp, chuyện bạn bè. Họ đã nhìn hàng trăm đứa trẻ cùng tuổi nên có cảm giác về khoảng “bình thường” rất rộng. Khi mời người đang dạy ở một trường cụ thể, nói rõ đây là chia sẻ cá nhân, không phải buổi giới thiệu trường.
Người làm tâm lý, công tác xã hội. Hợp với chủ đề cảm xúc của trẻ, căng thẳng của cha mẹ, quan hệ trong gia đình. Ở Việt Nam, tâm lý lâm sàng là chức danh hành nghề được quy định trong Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, nên nếu người đó giới thiệu là nhà tâm lý lâm sàng, hỏi về giấy phép là hợp lý. Người làm tham vấn, công tác xã hội cũng có đào tạo riêng, hỏi rõ họ học ở đâu.
Phụ huynh từng trải. Một người mẹ, người bố đã đi qua giai đoạn mà nhóm đang vướng, như con chậm nói, con đi nhà trẻ khóc cả tháng, có thể chia sẻ kinh nghiệm thật mà chuyên gia không có. Hợp nhất khi họ nói rõ đây là chuyện của nhà mình, không khái quát cho mọi trẻ, và đi kèm một người có chuyên môn để chốt lại phần kiến thức.
Bộ câu hỏi nên hỏi trước khi mời
Những câu dưới đây hỏi qua điện thoại hay nhắn tin đều được, và người có chuyên môn thật thường trả lời thoải mái. Ai khó chịu với chúng thì đó cũng là một câu trả lời.
- Bạn học chuyên ngành gì, ở đâu, đang làm ở cơ sở nào? Không cần xem bằng gốc, nhưng thông tin phải đủ để kiểm khi cần.
- Nghề của bạn có cần giấy phép hành nghề không, và bạn đang có giấy phép đó không? Với bác sĩ, điều dưỡng, tâm lý lâm sàng, câu này là bình thường.
- Chủ đề này bạn đã chia sẻ cho phụ huynh lần nào chưa? Kinh nghiệm nói chuyện với cha mẹ khác với kinh nghiệm giảng cho sinh viên.
- Bạn có đang bán, đại diện hay hưởng hoa hồng từ sản phẩm, khoá học, dịch vụ nào liên quan chủ đề không? Có không phải là lý do loại, nhưng cần biết để thoả thuận.
- Những điều bạn sẽ nói dựa trên nguồn nào? Hướng dẫn của Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Tổ chức Y tế Thế giới, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), sách giáo khoa chuyên ngành là những nguồn dễ kiểm.
- Phần nào của chủ đề nằm ngoài chuyên môn của bạn? Người biết giới hạn của mình là người an toàn để mời.
- Bạn có ngại phần lớn buổi dành cho thảo luận và câu hỏi không? Người chỉ quen độc thoại sẽ khó hợp với kịch bản workshop.
Ghi lại câu trả lời trong sổ của nhóm. Lần sau có người khác hỏi “người này đã từng chia sẻ ở nhóm mình, có ổn không”, ai cũng tra được.
Dấu hiệu người chia sẻ đến để bán hàng
Không phải ai có sản phẩm đều xấu, và không phải ai miễn phí đều tốt. Các dấu hiệu dưới đây nên làm nhóm hỏi kỹ thêm, và nếu gặp nhiều dấu hiệu cùng lúc thì nên từ chối.
| Dấu hiệu | Vì sao đáng lo | Cách hỏi lại |
|---|---|---|
| Tự đề nghị nói miễn phí và tài trợ luôn nước, quà | Chi phí thường được bù bằng doanh số sau buổi | Bên nào trả chi phí, có thu thông tin người đến không |
| Xin danh sách số điện thoại người tham dự | Dữ liệu cha mẹ là thứ có giá với người bán hàng | Danh sách chỉ nhóm giữ, không chuyển cho ai |
| Đề tài gắn chặt với một loại sản phẩm | Ví dụ “trẻ biếng ăn” do người bán men vi sinh nói | Nội dung có đề cập các cách không cần mua gì không |
| Dùng chữ tuyệt đối: “chữa khỏi”, “trăm phần trăm” | Người có chuyên môn hiếm khi nói như vậy về trẻ em | Nguồn nghiên cứu nào cho kết luận này |
| Muốn phát phiếu giảm giá, mã ưu đãi cuối buổi | Biến buổi học thành buổi chốt đơn | Thoả thuận không phát gì trong buổi |
| Hứa đánh giá, “test” miễn phí cho trẻ ngay tại buổi | Kết quả hay dẫn tới đề nghị mua gói can thiệp | Đánh giá phát triển cần người và nơi có chuyên môn |
| Không nói rõ mình làm ở đâu, chỉ có trang cá nhân | Khó kiểm, khó phản hồi nếu có sai sót | Xin tên nơi làm việc, người giới thiệu |
Một trường hợp nhóm cần đặc biệt cẩn trọng là sữa công thức. Luật Quảng cáo năm 2012 cấm quảng cáo sữa dùng thay thế sữa mẹ cho trẻ dưới 24 tháng tuổi, và Bộ quy tắc quốc tế về tiếp thị sản phẩm thay thế sữa mẹ của Tổ chức Y tế Thế giới (1981) khuyến cáo các hãng không tiếp cận trực tiếp bà mẹ. Một buổi chia sẻ về nuôi con nhỏ do người của hãng sữa đứng nói, dù nội dung nghe trung lập, nên được từ chối.
Thoả thuận trước buổi, viết ra một trang
Thoả thuận không cần là hợp đồng, chỉ là một tin nhắn hoặc một trang giấy hai bên cùng đọc. Viết ra giúp tránh hiểu lầm mà không ai phải ngại nhắc.
- Câu hỏi chính của buổi: viết bằng lời của phụ huynh, kèm danh sách câu hỏi nhóm đã gom trước.
- Thời lượng và cấu trúc: bao nhiêu phút trình bày, bao nhiêu phút thảo luận, bao nhiêu phút hỏi đáp; ai giữ giờ.
- Phạm vi: nói nguyên tắc chung, không khám, không chẩn đoán từng trẻ trong buổi; câu hỏi riêng thì gợi ý nơi phù hợp.
- Không bán hàng: không giới thiệu sản phẩm, khoá học, dịch vụ trong buổi; không phát phiếu ưu đãi; không xin thông tin người tham dự.
- Thông tin liên hệ: người chia sẻ có thể để lại cách liên hệ cho ai muốn hỏi thêm, nhóm không chủ động đẩy.
- Ghi hình và tài liệu: có ghi hình không, tài liệu có được chia sẻ lại cho thành viên không.
- Thù lao hoặc quà cảm ơn: có hay không, bao nhiêu, ai trả, ghi vào sổ thu chi của nhóm.
Gửi thoả thuận ít nhất một tuần trước buổi. Nếu người chia sẻ muốn sửa phần “không bán hàng”, đó là lúc nhóm cân nhắc lại.
Thù lao, quà cảm ơn và chuyện xung đột lợi ích
Nhóm tự quản thường không có tiền trả thù lao, và nhiều người có chuyên môn sẵn lòng chia sẻ miễn phí cho cộng đồng. Nhưng “miễn phí” không có nghĩa là không có chi phí: họ bỏ một buổi tối, có khi đi xa. Một món quà nhỏ, một lời cảm ơn công khai trong nhóm, một tin nhắn kể lại phụ huynh đã thử gì sau buổi là cách đáp lại phù hợp. Nếu nhóm có quỹ, ghi khoản quà cảm ơn vào sổ thu chi như mọi khoản khác.
Xung đột lợi ích không chỉ đến từ người bán hàng. Một bác sĩ làm ở phòng khám tư, một giáo viên đang dạy ở trường tư, một người làm tâm lý có phòng tham vấn riêng đều có thể được lợi nếu phụ huynh tìm tới họ sau buổi. Điều đó bình thường, miễn là họ nói rõ mình làm ở đâu ngay từ đầu, không dẫn dắt nội dung về phía cơ sở của mình và không chê bai cơ sở khác.
Cách đơn giản để giữ cân bằng là xoay vòng người chia sẻ từ nhiều nơi, công lập lẫn tư, và thỉnh thoảng mời hai người cùng một chủ đề để phụ huynh nghe hai góc nhìn. Khi một người được mời quá nhiều lần, nhóm dễ bị người ngoài nhìn như “câu lạc bộ của phòng khám X”, dù không ai có ý đó.
Khi người chia sẻ nói điều sai hoặc vượt phạm vi ngay trong buổi
Dù đã kiểm kỹ, đôi khi người chia sẻ vẫn nói điều đáng ngờ: một lời khuyên về thuốc, một con số không có nguồn, một nhận định kiểu “trẻ nào chưa nói trước hai tuổi là có vấn đề”. Người điều phối không cần tranh luận chuyên môn, nhưng có thể làm ba việc. Hỏi lại nhẹ nhàng nguồn của nhận định đó. Ghi lại để nhóm kiểm sau. Và nhắc cả phòng rằng mọi câu hỏi về thuốc hay về một trẻ cụ thể cần hỏi người khám trực tiếp.
Sau buổi, nhóm hạt nhân xem lại điểm đáng ngờ đối chiếu với nguồn chính thức như hướng dẫn của Bộ Y tế, Tổ chức Y tế Thế giới hay tài liệu hướng dẫn của Bộ Giáo dục và Đào tạo về chương trình giáo dục mầm non. Nếu đúng là sai, gửi một tin ngắn tới thành viên để đính chính, không cần nêu tên ai. Đính chính rõ ràng làm nhóm đáng tin hơn chứ không làm nhóm mất mặt.
Nếu người chia sẻ cố tình đẩy sang bán hàng dù đã thoả thuận, người điều phối có quyền dừng phần đó, cảm ơn và chuyển sang hỏi đáp. Việc này khó, nên nhóm hạt nhân thống nhất trước ai sẽ lên tiếng. Sau đó không mời lại người đó, và ghi chú trong sổ của nhóm để người điều phối sau biết.
Mời chính cha mẹ trong nhóm làm người chia sẻ
Nhiều buổi sinh hoạt hay nhất không có chuyên gia nào. Một người bố kể cách nhà mình cai màn hình cho con bốn tuổi, một người mẹ kể tháng đầu con đi nhà trẻ, một bà nội kể cách ru cháu ngủ khi bố mẹ đi ca đêm. Những câu chuyện đó gần với người nghe hơn mọi bài giảng, và người kể cũng thấy mình có giá trị với cộng đồng.
Để phần chia sẻ của phụ huynh không biến thành lời khuyên áp đặt, người điều phối có thể gợi một khung ba phần: chuyện gì đã xảy ra, mình đã thử những gì (kể cả cách không thành), và điều mình rút ra cho riêng nhà mình. Khung này giữ câu chuyện ở ngôi thứ nhất, tránh câu kiểu “các bạn phải làm thế này”.
Khi chủ đề đụng tới sức khoẻ hay phát triển của trẻ, nên ghép phần kể của phụ huynh với một nguồn có chuyên môn: một người làm nghề được mời tới, hoặc ít nhất một hướng dẫn chính thức mà nhóm đọc cùng. Như vậy nhóm vừa giữ được sự ấm áp của chuyện đời, vừa không vô tình truyền một cách làm chỉ hợp với một đứa trẻ cho cả mười đứa khác.
Câu hỏi thường gặp
Có nên mời người nổi tiếng trên mạng xã hội về nói cho nhóm phụ huynh không?
Có thể, nếu người đó qua được cùng bộ câu hỏi như mọi người khác: chuyên môn kiểm được, nói rõ phạm vi, không bán hàng trong buổi. Lượt theo dõi lớn giúp kéo người đến nhưng không đảm bảo nội dung đúng. Nhóm nên đặt câu hỏi trước, đừng để danh tiếng thay cho việc kiểm.
Làm sao kiểm giấy phép hành nghề của bác sĩ hay nhà tâm lý?
Hỏi thẳng số giấy phép và nơi đang làm việc; người hành nghề thật thường trả lời ngay. Có thể hỏi cơ sở y tế nơi người đó làm, hoặc tra cứu trên kênh thông tin của Sở Y tế nơi cấp phép nếu có. Với nhóm tự quản, mức kiểm hợp lý là biết rõ người đó làm ở đâu và ai đã từng làm việc với họ.
Người chia sẻ đòi thù lao cao thì nhóm có nên trả không?
Nhóm tự quản không có nghĩa vụ trả mức thù lao thị trường. Nếu nhóm thấy chủ đề rất cần, nên báo thẳng ngân sách mình có, hoặc tìm người khác cùng chuyên môn sẵn lòng chia sẻ cho cộng đồng. Đừng nhận tài trợ từ một bên bán hàng chỉ để trả thù lao cho diễn giả.
Có nên để người chia sẻ phát danh thiếp cuối buổi không?
Để danh thiếp trên một bàn riêng cho ai muốn lấy thì được, còn đi phát tận tay hay xin lại số của người tham dự thì không. Ranh giới là phụ huynh tự chủ động liên hệ, không bị chủ động tiếp cận. Điều này nên ghi sẵn trong thoả thuận trước buổi để không ai thấy khó xử.
Mời giáo viên của trường con mình về nói có ổn không?
Ổn, miễn là nói rõ đây là chia sẻ chuyên môn chứ không phải buổi giới thiệu trường, và giáo viên đó thoải mái với việc nói ngoài giờ. Tránh đặt giáo viên vào thế phải trả lời về chuyện của từng trẻ trong lớp trước đông người. Chuyện riêng của con nên hỏi riêng theo kênh của nhà trường.
Nên mời bao lâu một lần người chia sẻ từ bên ngoài?
Nhiều nhóm thấy hợp khi cứ hai ba buổi sinh hoạt tự quản thì có một buổi mời người bên ngoài. Buổi tự quản giữ sự gần gũi, buổi có người chia sẻ đưa kiến thức mới vào. Mời quá dày làm thành viên thụ động, chờ chuyên gia; mời quá thưa thì nhóm dễ quẩn quanh với kinh nghiệm cũ.
