Trường mầm non công lập và tư thục hợp tác chuyên môn được khi hai bên thống nhất một mục đích cụ thể, chọn hình thức vừa sức, ghi thoả thuận ngắn gọn và giữ ranh giới rõ: không lôi kéo trẻ, không lôi kéo giáo viên, không dùng hợp tác để quảng bá. Khi được làm đúng, mỗi bên mang đến thứ bên kia thiếu, và người được lợi cuối cùng là trẻ ở cả hai trường.
Luật Giáo dục 2019 ghi nhận các loại hình trường công lập, dân lập và tư thục cùng tồn tại trong hệ thống giáo dục quốc dân, cùng thực hiện một chương trình giáo dục mầm non do Bộ ban hành. Trên thực tế, giáo viên hai khu vực ít khi gặp nhau ngoài các buổi tập huấn chung. Bài này đi qua điều mỗi bên có, các hình thức hợp tác, cách soạn một thoả thuận một trang, những nguyên tắc tránh xung đột lợi ích, chỗ của sinh hoạt chuyên môn cụm trường và những điều nên tránh.
Mỗi bên mang đến điều gì
Mỗi trường mỗi khác, nên bảng dưới chỉ là xu hướng hay gặp, không đúng cho mọi trường. Giá trị của nó là giúp hai bên nhìn nhau như đối tác có thế mạnh riêng, không phải bên cho và bên nhận.
| Khía cạnh | Thế mạnh hay gặp ở trường công lập | Thế mạnh hay gặp ở trường tư thục |
|---|---|---|
| Đội ngũ | Giáo viên nhiều năm kinh nghiệm, ổn định | Giáo viên trẻ, quen thử cách làm mới |
| Chuyên môn | Nắm vững chương trình, hồ sơ, quy trình | Linh hoạt trong phương pháp, quen một số cách tiếp cận quốc tế |
| Hệ thống | Có tổ chuyên môn, được bồi dưỡng định kỳ | Ra quyết định nhanh, thay đổi cách làm dễ |
| Trẻ và gia đình | Kinh nghiệm với lớp đông, gia đình đa dạng điều kiện | Kinh nghiệm giao tiếp với phụ huynh có kỳ vọng cao |
| Cơ sở vật chất | Thường có sân rộng hơn ở vùng ven | Có khi có đồ dùng, học liệu đa dạng hơn |
| Điều thường thiếu | Thời gian thử nghiệm, kinh phí học liệu | Hệ thống bồi dưỡng, giáo viên gắn bó lâu |
Hai bên nên tự làm bảng này cho riêng mình trong buổi gặp đầu. Thường mỗi bên đánh giá thấp thế mạnh của chính mình và đánh giá cao thế mạnh của bên kia, nên việc cùng nhìn vào bảng giúp cân bằng lại.
Các hình thức hợp tác từ nhẹ đến sâu
Không cần bắt đầu bằng một chương trình lớn. Các hình thức dưới đây xếp từ nhẹ, ít tốn thời gian, đến sâu, cần cam kết lâu dài. Hai trường có thể bắt đầu ở mức đầu và đi dần lên.
- Thăm trường lẫn nhau. Một buổi đi xem cơ sở vật chất, cách bố trí lớp, góc chơi, khi trẻ đã về hoặc trong giờ ngủ trưa.
- Trao đổi học liệu. Chia sẻ mẫu đồ dùng tự làm, kế hoạch hoạt động, bộ tranh truyện có giấy phép rõ ràng.
- Mời dự chuyên đề. Khi một trường tổ chức buổi sinh hoạt chuyên đề, mời vài giáo viên trường bạn dự.
- Dự giờ chéo. Định kỳ mỗi học kỳ, với câu hỏi chuyên môn chung và buổi trao đổi sau.
- Nhóm nghiên cứu chung. Một nhóm nhỏ giáo viên hai trường cùng làm một chu trình nghiên cứu một hoạt động, thay nhau đứng lớp.
- Chương trình theo chủ đề. Hai trường cùng tìm hiểu một vấn đề trong cả năm học, như giúp trẻ mới làm quen, hay hoạt động ngoài trời, có tổng kết chung.
Mức càng sâu càng cần sự ủng hộ của ban giám hiệu hai bên và thời gian được tính vào công việc. Nếu chỉ có vài giáo viên nhiệt tình tự làm ngoài giờ, hợp tác dễ đứt khi người đó chuyển trường hoặc quá bận.
Thoả thuận một trang: những gì cần ghi
Hợp tác chuyên môn giữa hai trường không cần văn bản dày, nhưng nên có một trang ghi những điều đã thống nhất, có chữ ký của người đứng đầu hai trường. Trang này giúp người mới hiểu hợp tác là gì, và giúp giải quyết khi có hiểu lầm.
- Mục đích. Một hai câu về điều hai trường muốn cùng tìm hiểu, ví dụ: cùng cải thiện cách tổ chức hoạt động ngoài trời cho trẻ bốn đến năm tuổi trong năm học này.
- Hình thức và lịch. Những hoạt động sẽ làm, bao lâu một lần, mỗi bên cử ai.
- Đầu mối. Tên một người ở mỗi trường chịu trách nhiệm liên lạc và giữ lịch.
- Quy ước về trẻ. Không chụp ảnh trẻ trường bạn khi chưa được phép; mọi hình ảnh dùng nội bộ, không đăng mạng xã hội khi chưa có đồng ý của trường bạn và phụ huynh.
- Quy ước về thông tin. Thông tin về giáo viên, phụ huynh, tài chính, tuyển sinh của trường bạn không được dùng ngoài mục đích hợp tác.
- Quy ước về truyền thông. Hai bên thống nhất trước nếu muốn nhắc đến hợp tác trên trang của trường, và nhắc theo cách nào.
- Chi phí. Ai chi khoản nào, nếu có; thường mỗi bên tự lo phần của mình.
- Thời hạn và tổng kết. Thoả thuận có hiệu lực đến khi nào, khi nào ngồi lại tổng kết, và mỗi bên có quyền dừng khi báo trước.
Nguyên tắc tránh xung đột lợi ích
Không lôi kéo trẻ. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Giáo viên và người quản lý không dùng các buổi hợp tác để giới thiệu dịch vụ, mời chào phụ huynh trường bạn chuyển con sang. Nếu phụ huynh tự tìm đến, xử lý bình thường, nhưng không chủ động.
Không lôi kéo giáo viên. Thấy một cô giỏi ở trường bạn và mời về làm cho trường mình là cách phá hợp tác nhanh nhất. Nếu giáo viên tự nộp đơn, nên trao đổi thẳng với trường bạn trước khi quyết định.
Không đo bằng doanh thu. Với trường tư thục, hợp tác chuyên môn không nên được tính như một kênh tiếp thị. Nếu ban giám đốc đánh giá hợp tác bằng số trẻ tuyển thêm, giáo viên tham gia sẽ bị đặt vào thế khó xử.
Minh bạch với cơ quan quản lý. Trường công lập nên báo cáo hợp tác theo quy định của mình; trường tư thục cũng nên thông báo cho đầu mối quản lý ở địa phương. Hợp tác minh bạch giúp tránh những nghi ngờ không đáng có.
Không dùng tên trường bạn để quảng bá. Câu “trường liên kết với trường công lập X” trên tờ rơi tuyển sinh là điều cần được trường X đồng ý rõ ràng. Tốt nhất là không dùng.
Sinh hoạt chuyên môn cụm trường: một khung sẵn có
Ở nhiều địa phương, các trường mầm non gần nhau được tổ chức thành cụm để sinh hoạt chuyên môn định kỳ, thường do cơ quan quản lý giáo dục điều phối. Đây là khung sẵn có để giáo viên công lập và tư thục gặp nhau, nếu trường tư thục trong địa bàn được mời tham gia.
Từ ngày 1/7/2025, chính quyền địa phương tổ chức theo hai cấp, cấp huyện không còn, nên việc quản lý và điều phối chuyên môn với trường mầm non ở nhiều nơi đã thay đổi đầu mối. Các trường nên hỏi lại cơ quan quản lý giáo dục hiện hành ở địa phương mình, ở cấp xã và cấp tỉnh, xem sinh hoạt cụm trường được tổ chức thế nào trong cơ cấu mới, và trường tư thục, nhóm lớp độc lập có được tham gia không.
Khi có khung cụm trường, hợp tác hai bên có thể gắn vào đó: một buổi dự giờ chéo trở thành nội dung của buổi sinh hoạt cụm, một chu trình nghiên cứu một hoạt động được trình bày cho các trường khác trong cụm. Như vậy, hai trường không phải tự lo toàn bộ, và kết quả lan rộng hơn.
Khi chưa có khung cụm trường, hai trường tự hợp tác vẫn hoàn toàn được. Sau một năm, nếu hợp tác chạy tốt, chính hai trường có thể là hạt nhân để mời thêm các trường khác, hình thành một cộng đồng người dạy rộng hơn trong khu vực.
Một năm hợp tác: ví dụ giả định từ đầu đến cuối
Để dễ hình dung, dưới đây là một năm hợp tác giả định giữa một trường mầm non công lập ở vùng ven và một trường tư thục nhỏ cách đó vài cây số. Tên trường và chi tiết không lấy từ trường thật; mục đích chỉ là cho thấy các bước nối với nhau ra sao.
Tháng đầu năm học, hiệu phó chuyên môn hai trường gặp nhau một buổi chiều. Trường công lập đang vướng chuyện giờ hoạt động ngoài trời cho lớp gần ba mươi lăm trẻ, trường tư thục lại muốn học cách làm hồ sơ theo dõi trẻ cho gọn mà vẫn đúng chương trình. Hai bên chọn mục đích chung là hoạt động ngoài trời cho trẻ bốn đến năm tuổi, và hẹn trao đổi riêng về hồ sơ như một phần phụ. Mỗi trường cử hai giáo viên tự nguyện.
Học kỳ một, mỗi trường đón trường bạn sang dự giờ chéo một lần, đều vào giờ hoạt động ngoài trời. Sau mỗi lần có buổi trao đổi ngay trong giờ trẻ ngủ trưa. Giáo viên trường tư thục học được cách chia lớp đông thành các trạm chơi luân phiên; giáo viên trường công lập học được cách dùng vật liệu tự nhiên như sỏi, lá, cành khô cho trò chơi khám phá. Ngoài ra, một cô trường công lập dành một buổi chiều chỉ cho trường bạn cách sắp sổ theo dõi.
Học kỳ hai, bốn giáo viên cùng làm một chu trình nghiên cứu một hoạt động ngoài trời, thay nhau đứng lớp ở cả hai trường. Cuối năm, nhóm viết một trang tóm tắt và trình bày trong buổi sinh hoạt chuyên môn của cụm trường. Buổi tổng kết giữa hai hiệu phó quyết định năm sau tiếp tục với chủ đề mới là giúp trẻ mới làm quen lớp, và mời thêm một nhóm lớp độc lập trong khu vực.
Những điều nên tránh
Phần lớn hợp tác đổ vỡ không phải vì thiếu thiện chí mà vì vài sai lầm có thể đoán trước. Đây là những điều đã khiến nhiều mối hợp tác kết thúc sớm:
- Bắt đầu bằng lễ ký kết lớn, nhiều ảnh, rồi không có hoạt động nào sau đó.
- Để một bên luôn là bên “dạy”, bên kia luôn là bên “học”.
- Chọn giáo viên tham gia theo phân công, không hỏi ai thật sự muốn.
- Lịch hợp tác chồng lên các đợt kiểm tra, thi đua, lễ hội của một trong hai trường.
- Chia sẻ những điều chưa được đồng ý: ảnh trẻ, nhận xét về giáo viên trường bạn, thông tin tuyển sinh.
- Không có buổi tổng kết, nên không ai biết hợp tác còn hay đã dừng.
- Để hợp tác phụ thuộc vào một hai người, không có người thay khi họ chuyển đi.
Danh sách này nghe đơn giản, nhưng mỗi điều đều dễ xảy ra trong lịch năm học dày đặc. Đọc lại nó trong buổi tổng kết giữa năm là một cách tự kiểm hữu ích.
Câu hỏi thường gặp
Trường tư thục nhỏ hoặc nhóm lớp độc lập có hợp tác được với trường công lập không?
Được. Nhóm lớp nhỏ có thể bắt đầu ở mức nhẹ như thăm trường, trao đổi học liệu, dự chuyên đề. Trường công lập thường có kinh nghiệm về chương trình và hồ sơ mà nhóm lớp nhỏ cần. Nên liên hệ qua ban giám hiệu và báo cho cơ quan quản lý ở địa phương để được hướng dẫn.
Giáo viên công lập tham gia hợp tác với trường tư thục có cần xin phép không?
Khi hợp tác là chương trình chính thức giữa hai trường, giáo viên tham gia theo phân công của nhà trường. Nếu giáo viên công lập nhận làm thêm, dạy thêm hay tư vấn có thù lao cho trường tư thục, cần tuân thủ quy định về viên chức và quy định của trường. Nên hỏi ban giám hiệu trước.
Có nên trả thù lao cho giáo viên trường bạn khi họ sang chia sẻ chuyên môn không?
Với hợp tác qua lại, thường không cần, mỗi bên tự lo phần mình. Nếu một bên mời giáo viên trường kia làm báo cáo viên chính cho một buổi tập huấn, có thể có thù lao theo quy định. Điều quan trọng là minh bạch, có chứng từ, và không để thù lao trở thành cách lôi kéo.
Hợp tác có giúp phụ huynh hai trường không?
Gián tiếp có, vì trẻ được hưởng cách làm tốt hơn từ giáo viên. Một số hợp tác còn có hoạt động chung cho phụ huynh, như buổi nói chuyện về chuẩn bị cho trẻ vào lớp một. Nhưng nên làm thận trọng, vì gặp phụ huynh trường bạn dễ bị hiểu là tuyển sinh. Thống nhất trước với cả hai trường.
Khi hai trường có cách nhìn khác nhau về một phương pháp thì xử lý thế nào?
Coi đó là cơ hội học chứ không phải xung đột. Hai bên có thể chọn một hoạt động cụ thể, mỗi bên làm theo cách của mình, cùng quan sát trẻ và so sánh. Kết luận không cần là bên nào đúng, mà là cách nào hợp với trẻ nào, trong điều kiện nào.
Hợp tác nên kéo dài bao lâu?
Một năm học là khoảng thời gian tốt cho lần đầu, đủ để làm vài hoạt động và tổng kết. Sau đó hai trường quyết định tiếp tục, đổi chủ đề, mở rộng thêm trường khác hay dừng. Dừng một cách rõ ràng, với lời cảm ơn, tốt hơn nhiều so với để hợp tác tồn tại trên giấy.
