Tổ chức Trung thu cho trẻ ở khu phố hay chung cư an toàn và vui cần năm điều: dùng đèn lồng có bóng đèn pin thay cho nến, đường rước đèn ngắn trong khu không xe và có người lớn đi hai đầu đoàn, đặt múa lân và trống cách xa trẻ nhỏ, mâm cỗ gọn ít đồ ngọt, và chia quà sao cho trẻ nào cũng nhận như nhau, không gọi tên trẻ khó khăn trước đám đông.
Tết Trung thu rơi vào rằm tháng Tám âm lịch, từ lâu đã gắn với trẻ em qua đèn ông sao, đèn kéo quân, múa lân, phá cỗ. Ở nhiều khu phố, tổ dân phố, chi hội phụ nữ hay ban quản trị chung cư vẫn đứng ra tổ chức đêm Trung thu cho trẻ. Bài này viết cho những người lo việc đó, tập trung vào phần dễ bị xem nhẹ: an toàn cho trẻ nhỏ và cảm giác của từng đứa trẻ trong đêm hội.
Đêm Trung thu khu phố nên đặt trẻ nhỏ vào trung tâm
Nhiều đêm Trung thu khu phố được tổ chức theo nếp quen: sân khấu nhỏ, loa lớn, người dẫn chương trình, văn nghệ của các cháu, phát biểu của đại diện khu phố, trao quà, phá cỗ. Nếp này có giá trị gắn kết người lớn, nhưng với trẻ ba bốn tuổi thì phần lớn thời gian là ngồi chờ trong tiếng loa to. Trẻ mệt, quấy, và nhớ đêm hội như một lần phải ngồi yên.
Đổi một chút thứ tự là khác ngay: cho trẻ chơi và rước đèn trước, khi còn tỉnh táo; phần nghi thức, nếu cần, rút gọn trong vài phút; văn nghệ để các bé tự nguyện, không bắt cả lớp tập dượt nhiều buổi; phá cỗ đặt cuối cùng. Với trẻ nhỏ, đêm hội nên kết thúc trước giờ ngủ thường lệ của trẻ, thường chừng tám tới chín giờ tối.
Cũng nên nhớ rằng có trẻ trong khu phố không đi học ở trường nào, có trẻ mới chuyển đến, có trẻ ở với ông bà vì bố mẹ đi làm xa. Đêm Trung thu khu phố là dịp hiếm hoi những bé này được tham gia một ngày hội cùng các bạn. Lời mời nên đến từng nhà, không chỉ qua danh sách lớp hay nhóm chat.
Về lịch, Trung thu là dịp có ngày cố định nên dễ bị dồn việc. Ba tuần trước rằm là lúc chốt chỗ tổ chức và người lo việc; hai tuần trước là lúc mời từng nhà và hỏi số trẻ, tuổi trẻ, dị ứng; tuần cuối dành cho buổi làm đèn, đi thử đường rước và dặn người giúp. Nhiều khu phố tổ chức vào tối cuối tuần gần rằm thay vì đúng đêm rằm, để cha mẹ đi làm về kịp và để không trùng với lịch của trường.
Đèn lồng cho trẻ nhỏ: chọn loại nào
Đèn là trung tâm của đêm Trung thu và cũng là nguồn rủi ro cháy lớn nhất. Đèn giấy, đèn kính màu bằng giấy bóng gặp ngọn nến là cháy rất nhanh, trong khi trẻ nhỏ chưa biết buông tay hay thả đèn kịp.
| Loại đèn | Điểm mạnh | Rủi ro | Gợi ý dùng |
|---|---|---|---|
| Đèn giấy thắp nến | Đúng nếp xưa, ánh sáng ấm | Dễ cháy khi nghiêng, khi gió, khi va nhau; sáp nóng nhỏ xuống tay | Chỉ dùng cho trẻ lớn, có người lớn đi kèm; không dùng cho trẻ mầm non |
| Đèn giấy gắn bóng đèn pin nhỏ | Giữ được dáng đèn truyền thống, không có lửa | Pin cúc áo nếu rơi ra có thể bị trẻ nuốt | Hợp nhất cho trẻ nhỏ; kiểm nắp pin phải có vít hoặc khoá chắc |
| Đèn nhựa chạy pin, có nhạc | Bền, sáng | Tiếng nhạc to cộng dồn nhiều đèn rất ồn; nhiều nhựa thải | Được, nhưng gợi ý tắt nhạc khi rước đèn |
| Đèn tự làm từ vỏ hộp, giấy màu, gắn đèn pin | Trẻ tự làm, rẻ, ý nghĩa | Cần kéo, dao, keo nóng ở khâu làm | Người lớn làm phần sắc, nóng; trẻ dán, tô, trang trí |
Pin cúc áo, loại pin dẹt tròn nhỏ, rất nguy hiểm nếu trẻ nuốt vì có thể gây bỏng thực quản trong thời gian ngắn. Khi phát hay kiểm đèn, xem kỹ ngăn pin. Nếu nghi trẻ đã nuốt pin, đưa trẻ đi cấp cứu ngay, không chờ triệu chứng.
Đường rước đèn: giữ trẻ nhỏ trong đoàn
Rước đèn là phần trẻ mong nhất, cũng là phần dễ lạc trẻ nhất vì trời tối, đông người, ai cũng nhìn đèn.
- Chọn đường ngắn, khép kín trong khu không có xe chạy: một vòng quanh sân chung cư, một đoạn hẻm đã báo các nhà trong hẻm tạm không dắt xe ra vào trong khoảng giờ đó. Nếu đường rước đi qua lòng đường có xe, phải hỏi chính quyền phường, xã và có người hướng dẫn giao thông.
- Đi thử đường rước một lần lúc trời tối trước đêm hội, xem chỗ nào thiếu đèn đường, chỗ nào có bậc, hố, ổ gà.
- Có một người lớn dẫn đầu và một người đi cuối, mặc áo sáng màu hay đeo đèn nhỏ trên người để dễ nhận. Trẻ không được vượt người đầu và không tụt sau người cuối.
- Trẻ dưới bốn tuổi đi cùng cha mẹ, được bế hoặc nắm tay. Không xếp trẻ nhỏ thành hàng riêng không có người nhà.
- Trước khi xuất phát, nói rõ điểm hẹn khi lạc và nhắc trẻ lớn: nếu không thấy bố mẹ, đứng yên tại chỗ và gọi người mặc áo sáng màu.
- Đếm số trẻ trước khi đi và khi về tới nơi. Rước đèn nên ngắn, khoảng mười lăm đến hai mươi phút là vừa sức trẻ nhỏ.
Múa lân, trống và tiếng ồn với trẻ nhỏ
Múa lân là phần nhiều trẻ thích, nhưng cũng là phần làm không ít trẻ nhỏ khóc thét. Tiếng trống to dồn dập, đầu lân lớn lao tới gần, ông Địa mặt nạ cười kỳ lạ: với một đứa trẻ hai ba tuổi, đó có thể là một trải nghiệm đáng sợ thật sự. Phản ứng sợ hãi này là bình thường ở tuổi đó, không phải trẻ nhát.
Một vài điều chỉnh nhỏ giúp đêm hội thân thiện hơn. Đặt khu múa lân ở một đầu sân, khu trẻ nhỏ và chỗ ngồi của gia đình có em bé ở đầu kia. Báo trước cho cha mẹ giờ có múa lân để ai muốn tránh thì tránh. Nhờ đội lân không lao đầu lân sát mặt trẻ nhỏ, không bắt trẻ đưa tay vào miệng lân nếu bé không muốn.
Loa và nhạc cũng vậy. Một chiếc loa kéo mở hết cỡ trong sân chung cư khép kín sẽ làm tiếng vọng lại rất lớn. Giữ âm lượng vừa đủ nghe ở cuối sân là đủ. Trẻ nhạy cảm với âm thanh, trẻ có rối loạn phổ tự kỷ hay trẻ đang ốm cần một góc yên tĩnh để có thể rút vào khi quá tải; một tấm thảm đặt ở hành lang xa sân khấu là đủ dùng.
Mâm cỗ và bánh: gọn, an toàn, hợp trẻ nhỏ
Mâm cỗ Trung thu truyền thống có bánh nướng, bánh dẻo, trái cây như bưởi, hồng, chuối, na, cốm, và những con vật tỉa từ trái cây. Với trẻ mầm non, mâm cỗ đẹp mắt là phần trẻ thích ngắm, còn phần ăn nên được nghĩ lại cho vừa sức.
Bánh trung thu nhiều đường và mỡ; một trẻ nhỏ chỉ nên ăn một miếng nhỏ. Có thể cắt bánh thành miếng vừa và đặt cạnh trái cây cắt sẵn. Tránh các món dễ gây hóc cho trẻ dưới bốn tuổi như hạt dưa, lạc rang nguyên hạt, kẹo cứng, nho nguyên quả, thạch dạng viên nhỏ. Nho và cà chua bi nên cắt dọc làm bốn.
Hỏi trước khi đăng ký trẻ nào dị ứng thực phẩm như lạc, trứng, sữa, hải sản, và đặt món có những thứ đó ở một khu riêng, có người nhắc. Nếu đồ ăn do một bếp hay một gia đình nấu chung cho nhiều người, giữ đồ ăn trong hộp có nắp, không để ngoài trời quá lâu; nhiều bếp ăn tập thể còn giữ lại một phần mẫu thức ăn khoảng hai mươi tư giờ theo hướng dẫn của Bộ Y tế để truy nguyên nếu có sự cố. Rửa tay cho trẻ trước khi phá cỗ.
Rác sau phá cỗ thường rất nhiều: vỏ bánh, hộp nhựa, ly nhựa. Đặt sẵn vài thùng rác, nhờ các gia đình mang cốc riêng, và mời trẻ cùng nhặt rác như một trò chơi kết thúc đêm hội.
Quà và đèn cho mọi trẻ, không ai thấy mình bị “phát quà từ thiện”
Trong một khu phố có cả gia đình khá giả và gia đình khó khăn, cách chia quà dễ vô tình làm tổn thương trẻ. Gọi tên “các cháu có hoàn cảnh khó khăn” lên sân khấu nhận quà, chụp ảnh trao quà rồi đăng lên mạng, quà của trẻ này to hơn hẳn quà của trẻ kia: những điều đó trẻ nhớ rất lâu, và không phải theo nghĩa tốt.
Cách làm đơn giản là mọi trẻ có mặt nhận một phần quà giống nhau, phát tại chỗ chơi chứ không gọi lên sân khấu. Nếu khu phố muốn giúp thêm các gia đình khó khăn, việc đó làm riêng, kín đáo, qua tổ trưởng hay chi hội, ngoài đêm hội. Đèn lồng cũng vậy: chuẩn bị dư vài chiếc đèn đơn giản để trẻ nào quên mang hay không có đèn đều có thể cầm một chiếc mà không cần giải thích.
Với trẻ lớn hơn, có thể tổ chức một buổi làm đèn ông sao cùng nhau một hai ngày trước đêm hội. Khi mọi trẻ cầm chiếc đèn tự làm, khác biệt giữa đèn đắt và đèn rẻ không còn quan trọng nữa; trẻ khoe nhau chiếc đèn méo của mình với niềm tự hào ngang nhau.
Chia việc cho người tổ chức đêm Trung thu
Người đầu đoàn và người cuối đoàn rước đèn. Hai người này chỉ có một việc trong lúc rước: giữ đoàn liền mạch và đếm trẻ. Không giao thêm việc chụp ảnh hay cầm loa cho họ.
Người giữ điểm hẹn trẻ lạc. Đứng cố định ở một chỗ sáng, dễ thấy, gần lối ra vào. Ai thấy trẻ đứng một mình thì đưa về đây; cha mẹ tìm con thì đến đây. Điểm hẹn không di chuyển suốt buổi.
Người lo lửa và điện. Nếu có trẻ lớn dùng đèn nến, phải có xô nước, xô cát hoặc bình chữa cháy nhỏ đặt sẵn, và một người biết dùng. Dây điện của loa, đèn trang trí đi sát tường, dán cố định xuống đất để trẻ không vấp.
Người ở góc yên và góc sơ cứu. Một chỗ có ghế, nước lọc, hộp sơ cứu, xa loa. Trẻ quá tải, trẻ bị ngã, trẻ cần thay đồ đều về đây. Người phụ trách nên biết sơ cứu bỏng nhẹ: làm mát vết bỏng dưới vòi nước sạch mát khoảng hai mươi phút, không bôi kem đánh răng, mỡ hay đá lạnh.
Người lo cỗ và rác. Bày cỗ, cắt bánh, giữ khu đồ ăn có món gây dị ứng tách riêng, và cuối buổi điều phối dọn dẹp. Việc này cần ít nhất hai người.
Câu hỏi thường gặp
Có nên cho trẻ mầm non cầm đèn thắp nến đi rước không?
Không nên. Trẻ mầm non chưa đủ khéo để giữ đèn thẳng khi đi, khi va bạn hay khi gió thổi, và chưa biết thả đèn kịp khi đèn bén lửa. Đèn giấy gắn bóng đèn pin nhỏ giữ được nét truyền thống mà không có lửa. Đèn nến chỉ nên dùng cho trẻ lớn có người lớn đi kèm.
Đêm Trung thu khu phố nên kéo dài bao lâu?
Với trẻ mầm non, khoảng một tiếng rưỡi đến hai tiếng là vừa, bắt đầu sau bữa tối và kết thúc trước giờ ngủ thường ngày. Trẻ lớn có thể ở lại lâu hơn nếu có phần chơi riêng. Kéo quá dài làm trẻ nhỏ mệt, quấy và cha mẹ phải về sớm, bỏ lỡ phần phá cỗ.
Bóng bay có nên dùng trang trí đêm Trung thu không?
Bóng bay bơm bằng khí hydro có thể bắt lửa và nổ, đã từng gây bỏng ở nhiều sự kiện, nên tuyệt đối không dùng gần đèn nến hay nguồn lửa. Nếu muốn có bóng bay, chỉ dùng bóng bơm bằng không khí. Bóng bay vỡ cũng có thể gây hóc cho trẻ nhỏ nếu trẻ cho mảnh cao su vào miệng.
Có cần xin phép khi tổ chức Trung thu ở sân chung cư không?
Cần hỏi ban quản lý và ban quản trị toà nhà về giờ, khu vực, loa, việc dùng lửa và dọn vệ sinh. Nếu rước đèn ra ngoài khuôn viên, đi qua đường có xe hay dùng lòng đường, nên hỏi tổ dân phố và chính quyền phường, xã về quy định cụ thể ở địa phương.
Trẻ sợ múa lân khóc thét thì cha mẹ nên làm gì?
Bế trẻ ra xa khu múa lân, tới chỗ yên hơn, ôm và nói nhẹ nhàng rằng con sợ là bình thường, lân chỉ là các anh mặc đồ. Không ép trẻ lại gần hay chạm vào lân. Có trẻ muốn đứng xa xem, có trẻ muốn về luôn; cả hai đều ổn. Năm sau trẻ lớn hơn thường hết sợ.
Có nên tổ chức thi văn nghệ, thi đèn đẹp có giải cho trẻ nhỏ không?
Với trẻ mầm non, nên tránh thi có xếp hạng. Trẻ nhỏ chưa hiểu được vì sao đèn của bạn được giải còn đèn mình thì không, và dễ buồn hoặc thấy mình kém. Thay vào đó, mời mọi trẻ khoe đèn, mỗi bé được khen một điều cụ thể và nhận phần quà như nhau.
