Một kế hoạch an toàn cho ngày hội có trẻ nhỏ không cần dày, một trang giấy là đủ, nhưng phải trả lời được sáu câu: ai là người phụ trách an toàn chung; trẻ lạc thì đưa về đâu và ai đi tìm; góc sơ cứu ở đâu, ai trực; nước uống và bóng râm đặt ở đâu; nếu có sự cố nặng thì ai gọi cấp cứu 115, ai báo gia đình, ai ghi lại; và khi nào thì dừng hoặc huỷ ngày hội.
Ngày hội cộng đồng thường do người không làm nghề sự kiện đứng ra lo, và an toàn hay bị xếp sau trạm chơi, quà và trang trí. Thực tế, phần lớn sự cố ở ngày hội có trẻ nhỏ là những việc đoán trước được: trẻ đi lạc, ngã trầy, say nắng, ăn phải món dị ứng, lại gần chỗ nước. Bài này giúp người tổ chức viết bản kế hoạch đó, đi khảo sát mặt bằng đúng cách, và dặn mọi người làm gì trong những phút đầu khi có chuyện.
Một trang kế hoạch an toàn gồm những gì
Trang kế hoạch an toàn nên viết ra giấy, in hay chép thành vài bản, đưa cho mọi tình nguyện viên và dán ở góc sơ cứu. Nó gồm: tên và cách liên lạc người phụ trách an toàn chung, người thay thế khi người này bận; sơ đồ tay mặt bằng có đánh dấu lối ra vào, điểm hẹn trẻ lạc, góc sơ cứu, nước uống, nhà vệ sinh; địa chỉ cơ sở y tế gần nhất và đường xe cấp cứu có thể vào.
Phần tiếp theo là các ngưỡng quyết định viết sẵn từ trước, vì lúc có chuyện người ta khó nghĩ rõ ràng: trời có sấm sét thì dừng hoạt động ngoài trời, đưa mọi người vào chỗ có mái kiên cố; nhiệt độ cao, nắng gắt kéo dài thì rút ngắn chương trình; một trẻ lạc quá mười phút chưa tìm thấy thì báo công an phường, xã và người quản lý địa điểm. Viết sẵn giúp người phụ trách không phải cân nhắc trong lúc hoảng.
Cuối trang là danh sách những điều người tổ chức đã biết trước về trẻ tham gia: số trẻ ước tính theo nhóm tuổi, các trẻ có dị ứng thực phẩm hay dị ứng côn trùng đốt, trẻ có bệnh cần thuốc như hen suyễn, động kinh, và trẻ cần hỗ trợ riêng về đi lại hay giao tiếp. Thông tin này chỉ giữ trong nhóm tổ chức, dùng cho ngày hội và huỷ sau đó, không đưa lên nhóm chat chung.
Khảo sát mặt bằng bằng chiều cao của một đứa trẻ
Người lớn đi khảo sát thường nhìn từ độ cao một mét sáu. Trẻ ba tuổi nhìn thế giới ở độ cao chừng một mét, và chạm vào những thứ người lớn không để ý. Một vòng khảo sát kỹ nên đi theo thứ tự này.
- Ngồi xổm xuống ở vài chỗ trong khu chơi và nhìn quanh. Ổ cắm điện thấp, góc bàn sắc, đinh thò ra ở chân ghế, dây phơi ngang tầm cổ trẻ hiện ra rất rõ ở độ cao này.
- Tìm mọi lối trẻ có thể ra khỏi khu chơi: cổng, khe hàng rào, lối đi giữa hai xe đậu. Mỗi lối ra hoặc đóng lại, hoặc có người đứng.
- Đánh dấu nước: hồ, bể cá cảnh, xô nước của người dọn vệ sinh, hố ga mở nắp, chậu cây đọng nước. Trẻ nhỏ có thể đuối nước ở nơi nước chỉ sâu vài phân.
- Xem chỗ trèo được: lan can thấp, bậc thềm cao, cây có cành thấp, chồng bàn ghế. Dẹp bớt hay khoanh lại những chỗ có độ cao rơi lớn.
- Kiểm bề mặt: gạch trơn khi ướt, sỏi đá nhọn, sàn xi măng nứt. Trạm vận động nên đặt trên cỏ hoặc trải thảm.
- Ghi lại đường đi từ khu chơi tới nhà vệ sinh và tới lối xe cấp cứu. Nếu đường tới nhà vệ sinh đi ngang lối xe, phải có người đưa trẻ đi.
Sau khảo sát, một hai người nên quay lại sáng ngày hội, trước giờ đón gia đình, đi một vòng nữa. Mặt bằng có thể đã khác do người khác để đồ, xe đậu, rác mới.
Trẻ lạc: mười phút đầu tiên
Trẻ lạc là sự cố hay gặp nhất ở ngày hội đông trẻ nhỏ. Hầu hết được tìm thấy rất nhanh nếu mọi người biết cùng một quy trình. Quy trình nên được nhắc ở phần chào chung đầu buổi và in trong trang kế hoạch.
- Từ trước: phát cho mỗi trẻ một thẻ vải hay vòng tay ghi số điện thoại người lớn đi cùng, không ghi tên trẻ. Dặn trẻ lớn: nếu không thấy bố mẹ thì đứng yên, tìm người mặc áo tình nguyện viên.
- Khi cha mẹ báo mất con: hỏi ngay ba điều, trẻ mặc áo màu gì, cao chừng nào, thấy lần cuối ở đâu. Người nhận tin báo ngay cho người phụ trách an toàn và đưa cha mẹ về điểm hẹn, không để cha mẹ chạy đi tìm một mình.
- Người phụ trách an toàn báo cho mọi tình nguyện viên cùng lúc, qua nhóm nhắn tin hay bộ đàm nếu có. Người đứng ở các lối ra chặn lại kiểm tra mọi trẻ nhỏ đi ra.
- Tình nguyện viên rảnh tay tìm theo vùng đã chia sẵn, ưu tiên chỗ có nước, nhà vệ sinh, góc khuất, khu đồ ăn, nơi có đồ chơi trẻ thích.
- Không dùng loa đọc tên và đặc điểm trẻ nếu không cần, vì có thể làm trẻ sợ trốn kỹ hơn. Có thể thông báo chung “mọi người để ý giúp một bé áo đỏ”.
- Quá khoảng mười phút chưa thấy, báo công an phường, xã và người quản lý địa điểm theo ngưỡng đã viết sẵn. Tiếp tục tìm trong khi chờ.
- Khi tìm thấy, đưa trẻ về điểm hẹn, không trách mắng. Báo cho mọi người dừng tìm.
Góc sơ cứu và người trực: làm được gì, không làm gì
Góc sơ cứu đặt ở chỗ có bóng râm, dễ thấy, gần lối ra, có ghế và nước sạch. Hộp sơ cứu cơ bản gồm găng tay dùng một lần, gạc vô trùng, băng cuộn, băng dán nhiều cỡ, nước muối sinh lý, kéo nhỏ đầu tròn, túi chườm lạnh, khăn sạch và một tấm chăn mỏng. Người trực góc này nên là người đã học sơ cứu, chẳng hạn qua lớp của Hội Chữ thập đỏ hay trạm y tế, hoặc có người làm nghề y trong khu phố nhận trực.
Người trực sơ cứu ở ngày hội cộng đồng chỉ làm sơ cứu ban đầu: rửa và băng vết trầy, cầm máu bằng ép trực tiếp, chườm lạnh chỗ va đập, làm mát vết bỏng nhẹ dưới vòi nước mát, đưa trẻ say nắng vào chỗ mát. Họ không tự cho trẻ uống thuốc hạ sốt, thuốc dị ứng hay bất kỳ thuốc nào, trừ thuốc do chính cha mẹ mang theo và cha mẹ trực tiếp cho uống.
Một số dấu hiệu nghĩa là phải gọi cấp cứu 115 ngay, không chờ: trẻ bất tỉnh, co giật, khó thở, môi tím; trẻ đập đầu rồi nôn, lơ mơ, khóc thét kéo dài; chảy máu không cầm được; sưng môi, sưng mặt, nổi mẩn khắp người sau khi ăn hay bị côn trùng đốt; nghi trẻ nuốt pin cúc áo hay vật lạ. Ghi rõ những dấu hiệu này trong trang kế hoạch để người trực không phải nhớ.
Nắng nóng, mưa giông và sét: ngưỡng nên quyết định
Thời tiết là yếu tố người tổ chức không điều khiển được nhưng dự đoán được. Bảng dưới đây gợi ý cách chuẩn bị và ngưỡng nên hành động; điều chỉnh theo vùng miền và mùa.
| Tình huống | Chuẩn bị trước | Khi xảy ra | Dấu hiệu ở trẻ cần chú ý |
|---|---|---|---|
| Nắng nóng | Chọn sáng sớm hoặc chiều muộn; bạt che; nước lọc ở nhiều điểm; mũ rộng vành | Rút ngắn trạm vận động, tăng giờ nghỉ, mời mọi người uống nước theo giờ | Mặt đỏ, lừ đừ, mệt, nhức đầu, ít ra mồ hôi, buồn nôn |
| Mưa nhỏ | Chỗ trú gần; bạt; đồ thay cho trẻ | Gom trạm vào chỗ có mái, bỏ trạm sàn trơn | Trẻ ướt lạnh, run |
| Mưa giông, sấm sét | Theo dõi dự báo; giờ chốt huỷ; biết nhà kiên cố gần nhất | Dừng ngay hoạt động ngoài trời, đưa mọi người vào nhà; không trú dưới cây cao đứng riêng, không đứng gần cột kim loại | Trẻ sợ tiếng sấm cần được ôm, trấn an |
| Gió mạnh | Neo bạt, lều chắc; tránh dựng đồ cao | Hạ bạt, cất đồ nhẹ dễ bay | Không để trẻ đứng gần bạt, lều đang lay |
Tổ chức Y tế Thế giới và nhiều cơ quan y tế đều lưu ý trẻ nhỏ dễ bị ảnh hưởng của nắng nóng hơn người lớn vì cơ thể nhỏ, tự điều nhiệt kém và hay mải chơi quên uống nước. Người lớn cần chủ động mời trẻ uống nước chứ không chờ trẻ đòi.
Đồ ăn, nước uống và dị ứng
Đồ ăn ở ngày hội có trẻ nhỏ nên đơn giản, ít loại, dễ kiểm. Nước lọc là thức uống chính. Trái cây cắt sẵn, bánh mặn, cơm nắm là đủ cho một buổi ba giờ. Với trẻ dưới bốn tuổi, tránh các món dễ gây hóc như hạt, lạc nguyên hạt, kẹo cứng, thạch viên nhỏ, nho nguyên quả; nho và cà chua bi nên cắt dọc làm bốn.
Dị ứng thực phẩm ở trẻ nhỏ không hiếm, các tác nhân hay gặp gồm sữa bò, trứng, lạc, các loại hạt, hải sản, đậu nành, lúa mì. Hỏi khi đăng ký và ghi vào trang kế hoạch. Món chứa các thành phần này được đặt riêng một khu, có người đứng nhắc. Nếu đồ ăn do nhiều gia đình góp, đề nghị mỗi món kèm một mảnh giấy nhỏ ghi thành phần chính để người lớn đọc.
Nếu ngày hội có nấu ăn chung cho nhiều người, giữ đồ ăn sống và chín tách riêng, đồ ăn chín đậy kín, không để ngoài trời quá hai giờ trong thời tiết nóng. Rửa tay cho trẻ trước khi ăn, nhất là sau trạm chơi đất, nước hay côn trùng; nếu không có vòi nước, mang theo bình nước có vòi, xà phòng, khăn. Không để trẻ tự lấy đồ ăn từ khay chung bằng tay.
Khi có sự cố nặng: chia vai trước để không ai đứng nhìn
Trong một sự cố nặng như trẻ bất tỉnh, co giật, chấn thương lớn, nhiều người lớn cùng lao vào nhưng không ai làm việc cần làm. Chia vai trước, ghi trong trang kế hoạch, giúp tránh cảnh đó.
- Người sơ cứu ở lại với trẻ, làm sơ cứu ban đầu trong phạm vi mình biết, không di chuyển trẻ nếu nghi chấn thương đầu, cổ, lưng.
- Người gọi cấp cứu 115 nói rõ địa chỉ, tuổi trẻ, chuyện gì xảy ra, tình trạng hiện tại, rồi ra lối vào đón xe.
- Người báo gia đình tìm cha mẹ hay người đi cùng trẻ nếu họ chưa có mặt, đưa họ tới chỗ trẻ, ở bên họ.
- Người giữ đám đông mời mọi người lùi ra, đưa các trẻ khác ra xa, tiếp tục cho các trạm chơi ở khu khác nếu an toàn, hoặc tạm dừng.
- Người ghi chép ghi giờ xảy ra, ai có mặt, đã làm gì, trẻ được đưa đi đâu. Ghi chép này cần khi gia đình, cơ sở y tế hay chính quyền hỏi lại.
Sau sự cố, nhóm tổ chức nên hỏi thăm gia đình trẻ trong vài ngày, ngồi lại rút kinh nghiệm, và sửa trang kế hoạch cho lần sau. Không đăng tin, ảnh về sự cố lên mạng xã hội; quyền riêng tư của trẻ và gia đình được đặt trước mọi việc giải thích.
Câu hỏi thường gặp
Ngày hội cộng đồng có bắt buộc phải có nhân viên y tế trực không?
Với ngày hội nhỏ vài chục người, thường không có quy định bắt buộc, nhưng rất nên có một người đã học sơ cứu trực suốt buổi. Với sự kiện lớn, đông người, dùng không gian công cộng, nên hỏi chính quyền phường, xã và trạm y tế về yêu cầu cụ thể và khả năng cử người hỗ trợ.
Có nên mua bảo hiểm tai nạn cho ngày hội không?
Với ngày hội nhỏ do cư dân tự tổ chức, nhiều nhóm không mua. Khi quy mô lớn, có hoạt động vận động mạnh hay tổ chức ở nơi công cộng, có thể tìm hiểu các gói bảo hiểm tai nạn theo sự kiện của công ty bảo hiểm. Đọc kỹ phạm vi chi trả và hỏi trước khi quyết định.
Cha mẹ có nên được gửi con cho tình nguyện viên rồi đi chỗ khác không?
Với trẻ dưới sáu tuổi, ngày hội cộng đồng nên yêu cầu mỗi trẻ có người nhà đi cùng suốt buổi. Tình nguyện viên trông trạm và trông chung, không thay cha mẹ. Quy ước này nên ghi rõ trong lời mời để gia đình chuẩn bị, tránh hiểu lầm vào ngày hội.
Trẻ bị ong đốt ở ngày hội thì xử lý thế nào?
Đưa trẻ ra xa chỗ có ong, nếu thấy ngòi còn dính thì gạt nhẹ ra, rửa chỗ đốt bằng nước sạch và chườm lạnh. Theo dõi trẻ. Nếu trẻ sưng môi mặt, khó thở, nổi mẩn khắp người, choáng, hay bị đốt nhiều nốt, gọi cấp cứu 115 ngay.
Làm sao để cha mẹ biết quy trình khi lạc con mà không làm buổi chào đầu kéo dài?
Nói ngắn trong một phút ở phần chào chung, chỉ tay về điểm hẹn để mọi người nhìn thấy, và in quy trình vài dòng trên mặt sau thẻ vải hay tấm thẻ phát lúc đón. Tình nguyện viên ở bàn đón cũng nhắc lại cho từng gia đình khi ghi tên.
Có cần lưu thông tin sức khoẻ của trẻ sau ngày hội không?
Không nên. Thông tin về dị ứng, bệnh của trẻ chỉ dùng cho ngày hội và nên huỷ sau khi kết thúc. Giữ lâu không có ích gì mà thêm rủi ro lộ dữ liệu riêng của trẻ. Nếu lần sau tổ chức tiếp, hỏi lại gia đình từ đầu.
