Được miễn học phí, gia đình vẫn đóng tiền vì học phí chỉ là một dòng trên bảng thu. Các khoản còn lại thường gồm tiền ăn của trẻ, tiền chăm sóc bán trú, các dịch vụ phục vụ việc học do tỉnh quy định danh mục và mức trần, các hoạt động tự nguyện như năng khiếu, và quỹ của ban đại diện cha mẹ. Khoản nào bắt buộc, khoản nào tự chọn phải được nhà trường nói rõ và công khai.
Đầu năm học 2025–2026, nhiều phụ huynh cầm bảng thu về nhà rồi hỏi nhau: "Tưởng miễn hết rồi, sao vẫn gần như cũ?". Phần lớn trường hợp là các khoản ngoài học phí vốn đã chiếm phần lớn bảng thu từ trước, nhất là tiền ăn. Bài này giúp bạn đọc bảng thu theo từng nhóm, biết khoản nào do ai quyết, và nên hỏi gì nếu thấy một dòng lạ.
Học phí chỉ là một phần nhỏ của chi phí đi học mầm non
Ở bậc mầm non, trẻ ở trường cả ngày: ăn sáng hoặc ăn phụ, ăn trưa, ngủ trưa, ăn xế. Vì vậy khoản lớn nhất trên bảng thu của nhiều trường công lập không phải học phí mà là tiền ăn. Học phí công lập trước khi được miễn vốn theo khung Nhà nước, ở nhiều nơi không cao; khi bỏ dòng này đi, tổng số tiền giảm, nhưng mức giảm có thể không nhiều như bạn tưởng.
Cách hình dung dễ nhất là chia chi phí đi học của con thành ba lớp. Lớp thứ nhất là học phí, phần trả cho việc dạy và chăm sóc theo chương trình giáo dục mầm non; đây là phần đã được miễn ở trường công. Lớp thứ hai là các khoản phục vụ trực tiếp cho trẻ như tiền ăn, tiền bán trú, nước uống, đồ dùng vệ sinh; đây là tiền "thu đủ chi đủ", trường không lời lãi. Lớp thứ ba là các hoạt động gia đình tự chọn thêm, như lớp năng khiếu ngoài giờ, đưa đón, trông muộn.
Khi nhìn bảng thu theo ba lớp này, bạn sẽ dễ thấy dòng nào đã được miễn, dòng nào vẫn là chi phí thật cho con, và dòng nào mình có quyền nói không.
Bảng thu thường có những nhóm khoản nào
Tên gọi các khoản mỗi trường một kiểu, nhưng bản chất thường rơi vào một trong các nhóm sau:
| Nhóm khoản | Bản chất | Ai quyết mức | Gia đình có được từ chối |
|---|---|---|---|
| Học phí | Trả cho chương trình giáo dục | Nhà nước; nay trường công được miễn | Không áp dụng nữa ở trường công |
| Tiền ăn | Mua thực phẩm, chế biến cho bữa của trẻ | Thoả thuận theo thực đơn, thu đủ chi đủ | Khó, vì trẻ ở bán trú phải ăn tại trường |
| Chăm sóc bán trú | Công cô trông giờ ngủ, ăn; điện nước buổi trưa | Trong danh mục và mức trần tỉnh quy định | Chỉ khi con không ở bán trú |
| Dịch vụ phục vụ việc học | Nước uống, khăn, vệ sinh, đồ dùng chung | Trong danh mục và mức trần tỉnh quy định | Tuỳ từng khoản, hỏi trường |
| Hoạt động tự nguyện | Năng khiếu, tiếng Anh làm quen, trông muộn, đưa đón | Trường đề xuất, cha mẹ đăng ký | Có, vì là tự nguyện |
| Quỹ ban đại diện cha mẹ | Hoạt động của ban đại diện, khen thưởng, lễ hội | Hội nghị cha mẹ thống nhất | Có, theo nguyên tắc tự nguyện |
| Tài trợ, ủng hộ | Đóng góp cho cơ sở vật chất | Tự nguyện, có kế hoạch công khai | Có |
Chữ "mức trần" ở đây quan trọng: với các khoản dịch vụ, nhiều tỉnh ban hành nghị quyết liệt kê những khoản trường được thu và mức tối đa. Trường được thu thấp hơn nhưng không được cao hơn, và không được tự đặt thêm khoản ngoài danh mục.
Tiền ăn: vì sao không thể miễn theo học phí
Đây là tiền mua thức ăn, không phải tiền dạy. Học phí được miễn vì ngân sách Nhà nước trả thay cho phần dạy và chăm sóc theo chương trình. Tiền ăn là tiền mua gạo, thịt, rau, sữa cho chính con bạn ăn mỗi ngày, nên vẫn do gia đình trả, trừ khi con thuộc diện được hỗ trợ ăn trưa riêng.
Trường không được lãi trên tiền ăn. Nguyên tắc chung là thu đủ chi đủ, ngày nào con nghỉ có báo trước thì thường được trừ hoặc hoàn tiền ăn của ngày đó. Bạn có quyền hỏi cách trường tính khi con nghỉ ốm, và có quyền xem thực đơn tuần.
Mức tiền ăn phản ánh thực đơn, không phản ánh chính sách. Hai trường cạnh nhau có thể thu tiền ăn khác nhau vì một trường có bữa phụ chiều, một trường không; một nơi dùng sữa riêng, nơi kia không. Khi so tiền ăn, hãy so cả số bữa trong ngày và thành phần bữa ăn, đừng chỉ so con số.
Có cha mẹ được mời giám sát bếp. Nhiều trường mời đại diện cha mẹ cùng kiểm tra nhập thực phẩm, xem bếp một chủ đề. Nếu ban đại diện lớp con có hoạt động này, đó là cách tốt để hiểu tiền ăn đi đâu thay vì đoán.
Một số trẻ được hỗ trợ ăn trưa. Trẻ mẫu giáo thuộc hộ nghèo, cận nghèo, trẻ ở vùng đặc biệt khó khăn, trẻ khuyết tật học hoà nhập và một số diện khác có chính sách hỗ trợ ăn trưa theo Nghị định 105/2020/NĐ-CP. Khoản này có hồ sơ riêng, không tự động đi kèm việc miễn học phí.
Quỹ ban đại diện cha mẹ: những điều cha mẹ hay không biết
Ở trường mầm non, ban đại diện cha mẹ trẻ được tổ chức theo Điều lệ trường mầm non của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Ở bậc phổ thông, Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh ban hành kèm Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT nói rõ hơn về tiền: ban đại diện được vận động kinh phí trên tinh thần tự nguyện cho hoạt động của ban, và không được tự đứng ra quyên góp các khoản như bảo vệ cơ sở vật chất, bảo đảm an ninh trường học, trông giữ xe, vệ sinh lớp học và trường. Nhiều trường mầm non vận dụng cùng tinh thần đó; bạn có thể hỏi trường quy chế hoạt động của ban đại diện năm học này.
Ba chữ cần nhớ là tự nguyện, công khai và quyết toán. Tự nguyện nghĩa là không cào bằng mọi gia đình một mức rồi coi như bắt buộc. Công khai nghĩa là có kế hoạch thu chi được hội nghị cha mẹ đầu năm thông qua. Quyết toán nghĩa là cuối kỳ, cuối năm ban đại diện báo lại đã chi những gì.
Trên thực tế, ở nhiều lớp, quỹ lớp được thống nhất trong nhóm nhắn tin rất nhanh, người ngại không dám lên tiếng. Nếu thấy mức đề xuất quá sức nhà mình, bạn có thể nhắn riêng cho trưởng ban đại diện hoặc cô chủ nhiệm. Một ban đại diện làm đúng sẽ tìm cách để không trẻ nào bị phân biệt chỉ vì gia đình đóng ít hơn.
Đọc bảng thu trong mười lăm phút: trình tự gợi ý
Khi nhận bảng thu đầu năm, ngồi xuống với một cây bút và làm theo thứ tự:
- Tìm dòng học phí. Ở trường công từ năm học 2025–2026, dòng này phải bằng không hoặc ghi rõ là được miễn; ở trường tư, xem có ghi phần Nhà nước hỗ trợ hay không.
- Khoanh các khoản tính theo ngày, như tiền ăn. Hỏi cách trừ khi con nghỉ.
- Khoanh các khoản tính theo tháng như bán trú, nước uống, vệ sinh. Đối chiếu với nghị quyết của tỉnh về các khoản thu dịch vụ nếu tìm được.
- Đánh dấu các khoản ghi "tự nguyện" hoặc "theo đăng ký". Quyết định giữ hay bỏ tuỳ nhu cầu của con và của nhà mình.
- Gạch chân bất kỳ khoản nào bạn không hiểu tên gọi. Đó là danh sách câu hỏi cho buổi họp hoặc cho cô chủ nhiệm.
- Hỏi kênh đóng tiền và chứng từ: chuyển khoản vào tài khoản của trường, có biên lai, có hoá đơn khi cần.
Ghi tổng số tiền mỗi tháng sau khi đã bỏ các khoản tự nguyện không đăng ký. Con số này mới là chi phí đi học thật của con, dùng để so với nơi khác nếu bạn còn đang chọn trường.
Dấu hiệu nên hỏi lại
Không phải khoản lạ nào cũng sai, nhưng những dấu hiệu sau đáng để bạn hỏi cho rõ, bằng giọng bình tĩnh và tốt nhất là bằng văn bản:
- Một khoản ghi là tự nguyện nhưng được thu đều một mức cho cả lớp và nhắc nhở người chưa đóng.
- Khoản có tên chung chung như "đóng góp xây dựng" mà không kèm kế hoạch sử dụng.
- Học phí ở trường công vẫn được thu sau khi đã có chính sách miễn, mà không có giải thích bằng văn bản.
- Tiền được yêu cầu chuyển vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản của nhà trường.
- Không có biên nhận, hoặc chỉ có tin nhắn xác nhận trong nhóm.
- Mức thu cao hơn mức trần trong nghị quyết của tỉnh với cùng khoản đó.
Nơi hỏi đầu tiên là cô chủ nhiệm và ban giám hiệu. Nếu chưa ổn, bạn có thể gửi ý kiến tới bộ phận phụ trách giáo dục của Uỷ ban nhân dân xã, phường, nơi quản lý trường mầm non sau sắp xếp chính quyền hai cấp. Giữ thái độ hỏi để hiểu, vì phần lớn trường hợp chỉ là ghi tên khoản chưa rõ.
Trường tư thục: bảng thu khác, logic vẫn vậy
Ở trường tư, học phí do trường tự đặt và thường đã gộp nhiều thứ, như tiếng Anh làm quen, năng khiếu, có khi cả tiền ăn. Khi tỉnh hỗ trợ học phí, bạn nên xin trường tách ra: học phí niêm yết bao nhiêu, phần hỗ trợ bao nhiêu, phần gia đình đóng bao nhiêu, các khoản ngoài học phí bao nhiêu. Gói "trọn gói một con số" tiện cho việc đóng tiền nhưng khó cho việc biết mình được hỗ trợ đến đâu.
Các trường tư cũng nên có quy định bằng văn bản về hoàn tiền khi trẻ nghỉ dài, khi chuyển trường, khi ngừng học giữa kỳ. Nếu trường thu theo kỳ hoặc theo năm, đọc kỹ phần này trước khi đóng. Những điều này không liên quan trực tiếp đến chính sách Nhà nước nhưng ảnh hưởng nhiều tới túi tiền gia đình hơn cả khoản hỗ trợ.
Một cách so sánh công bằng giữa trường công và trường tư là quy về chi phí thật mỗi tháng: lấy tổng số tiền gia đình đóng trong năm, kể cả các khoản đóng một lần đầu năm như đồng phục, đồ dùng, chia cho số tháng con học. Con số này thường khác xa mức học phí niêm yết, và cho bạn một hình dung thật hơn về gánh nặng tài chính của từng lựa chọn.
Ở bất cứ trường nào, quy định về công khai trong hoạt động của cơ sở giáo dục yêu cầu nhà trường công bố các khoản thu. Bạn có quyền hỏi và nhà trường có trách nhiệm trả lời.
Câu hỏi thường gặp
Con nghỉ ốm cả tuần thì tiền ăn có được trả lại không?
Thông thường tiền ăn thu theo ngày thực ăn, nên ngày nghỉ có báo trước sẽ được trừ vào tháng sau hoặc hoàn lại. Mỗi trường có quy định về thời hạn báo nghỉ. Hỏi cô chủ nhiệm ngay từ đầu năm để biết cần báo trước bao lâu.
Không đóng quỹ ban đại diện cha mẹ thì con có bị ảnh hưởng không?
Quỹ ban đại diện thu trên tinh thần tự nguyện, nên việc không đóng hay đóng ít không được làm ảnh hưởng tới quyền lợi của trẻ ở lớp. Nếu thấy con bị đối xử khác vì chuyện này, bạn nên trao đổi với ban giám hiệu.
Có được xem thực đơn và hoá đơn mua thực phẩm không?
Thực đơn thường được công khai theo tuần ở bảng tin của trường hoặc trong nhóm lớp. Việc xem chứng từ mua thực phẩm thường thông qua đại diện cha mẹ khi giám sát bếp. Bạn có thể đề nghị ban đại diện tổ chức hoạt động này nếu lớp chưa có.
Khoản thu dịch vụ do ai quy định?
Danh mục các khoản thu dịch vụ phục vụ, hỗ trợ hoạt động giáo dục và mức tối đa thường do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quy định bằng nghị quyết. Nhà trường căn cứ vào đó để thu, không được vượt mức trần hay tự đặt thêm khoản ngoài danh mục.
Nếu không đăng ký lớp năng khiếu thì con ngồi đâu trong giờ đó?
Câu này nên hỏi trường trước khi quyết định. Trường tổ chức tốt sẽ có hoạt động thay thế cho trẻ không đăng ký, không để trẻ ngồi chờ một mình. Nếu trường không có phương án, bạn sẽ có thêm thông tin để cân nhắc.
Trường tư gộp tiền ăn vào học phí, phần hỗ trợ có tính trên cả tiền ăn không?
Thường là không, vì chính sách nhằm vào học phí. Bạn nên xin trường tách tiền ăn và các dịch vụ ra khỏi học phí trên giấy báo để biết phần hỗ trợ được trừ vào khoản nào và số tiền nhà mình thật sự trả.
