Có. Trẻ theo bố mẹ lên thành phố làm ăn có quyền vào trường mầm non công lập ở nơi cả nhà đang sống, kể cả khi chỉ có tạm trú. Từ ngày 1/1/2023 sổ hộ khẩu giấy không còn được dùng, thông tin cư trú nằm trong Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, nên điều trường cần là trẻ có thông tin cư trú hợp lệ trên địa bàn tuyển sinh. Thực tế, ở nơi thiếu chỗ, trẻ tạm trú thường được xét sau trẻ thường trú; muốn có chỗ, gia đình nên chuẩn bị giấy tờ sớm và nắm lịch tuyển sinh của phường xã.
Bài này đi qua những giấy tờ một đứa trẻ cần để được hệ thống nhìn thấy, quy trình tuyển sinh mầm non công lập thường diễn ra thế nào, vì sao thứ tự xét lại bất lợi cho trẻ di cư, và cách gỡ những vướng mắc hay gặp. Quy định chi tiết khác nhau giữa các tỉnh và từng năm, nên bạn hãy coi đây là bản đồ để hỏi đúng chỗ.
Quyền học không gắn với sổ hộ khẩu
Việt Nam phê chuẩn Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em năm 1990, là nước đầu tiên ở châu Á làm điều này. Công ước ghi nhận quyền được học tập của mọi trẻ em, không phân biệt nơi sinh hay tình trạng của cha mẹ. Luật Trẻ em 2016 cũng ghi quyền học tập và bình đẳng về cơ hội học tập. Không văn bản nào nói trẻ phải có hộ khẩu ở thành phố mới được đi học.
Vậy vì sao trước đây nhiều gia đình nhập cư bị từ chối? Vì các trường công lập tuyển sinh theo địa bàn, và cách xác định "trẻ thuộc địa bàn" từng dựa vào sổ hộ khẩu giấy. Luật Cư trú 2020, có hiệu lực từ 1/7/2021, chuyển việc quản lý cư trú sang dữ liệu điện tử; đến 1/1/2023, sổ hộ khẩu và sổ tạm trú giấy chính thức hết giá trị. Thông tin thường trú hay tạm trú của mỗi người, kể cả trẻ em, nay được xác nhận qua dữ liệu dân cư và ứng dụng định danh điện tử.
Điều này không xóa bỏ cách tuyển sinh theo nơi cư trú. Nó chỉ làm cho tạm trú trở thành một thông tin chính thức ngang hàng, có thể tra cứu được. Chìa khóa cho trẻ di cư vì thế nằm ở việc đăng ký tạm trú đầy đủ, đúng chỗ đang ở, càng sớm càng tốt.
Ba lớp giấy tờ để đứa trẻ được nhìn thấy
Giấy khai sinh có số định danh cá nhân. Đây là giấy tờ gốc của trẻ. Theo Luật Hộ tịch, khai sinh làm ở UBND cấp xã nơi cư trú của cha hoặc mẹ, kể cả nơi tạm trú, nên con sinh ở thành phố có thể khai sinh ngay tại phường xã đang thuê trọ. Hiện có thể làm trực tuyến theo nhóm thủ tục liên thông khai sinh, đăng ký thường trú và cấp thẻ bảo hiểm y tế cho trẻ dưới 6 tuổi. Trẻ chưa khai sinh đúng hạn vẫn đăng ký quá hạn được.
Thông tin cư trú của trẻ ở nơi đang sống. Luật Cư trú quy định người đến ở chỗ hợp pháp ngoài nơi thường trú từ 30 ngày trở lên thì phải đăng ký tạm trú. Trẻ nhỏ được cha mẹ đăng ký cùng. Với nhà trọ, chủ nhà cần đồng ý cho đăng ký. Cha mẹ có thể nộp ở công an xã phường hoặc qua cổng dịch vụ công, rồi kiểm tra lại trên ứng dụng định danh điện tử xem thông tin của con đã hiện chưa.
Hồ sơ sức khỏe. Trẻ dưới 6 tuổi được Nhà nước cấp thẻ bảo hiểm y tế miễn phí. Trường thường hỏi sổ tiêm chủng hoặc thông tin tiêm chủng, thẻ bảo hiểm y tế để lập hồ sơ. Sổ tiêm chủng ở quê nên được mang theo hoặc tra cứu lại, vì thiếu thông tin này có thể làm hồ sơ bị chậm.
Tuyển sinh mầm non công lập thường diễn ra thế nào
Mỗi tỉnh thành có kế hoạch tuyển sinh riêng hằng năm, thường công bố trước năm học vài tháng. Trình tự phổ biến như sau:
- Sở GD&ĐT ban hành hướng dẫn chung; UBND xã phường cùng các trường phân địa bàn tuyển sinh cho từng trường.
- Trường công bố chỉ tiêu theo từng độ tuổi, thời gian và cách nhận hồ sơ; ở nhiều thành phố có đăng ký trực tuyến.
- Gia đình nộp đơn hoặc đăng ký, kèm thông tin khai sinh, cư trú của trẻ.
- Trường đối chiếu thông tin cư trú với địa bàn được phân, xét theo thứ tự ưu tiên trong kế hoạch.
- Trường thông báo kết quả; trẻ trúng tuyển nhập học, trẻ chưa có chỗ được hướng dẫn sang trường khác trong địa bàn hoặc chờ bổ sung.
- Sau đợt chính, nhiều trường vẫn nhận bổ sung nếu còn chỗ, nhất là với trẻ 5 tuổi trong danh sách phổ cập.
Mấu chốt là mốc thời gian. Nhiều gia đình nhập cư chỉ biết đến tuyển sinh khi đợt chính đã qua. Hãy hỏi trường hoặc xã phường lịch tuyển sinh từ khoảng đầu năm, và đăng ký tạm trú cho con trước thời điểm đó.
Vì sao trẻ tạm trú hay bị xếp sau
Khi số chỗ ít hơn số trẻ, kế hoạch tuyển sinh phải có thứ tự ưu tiên. Ở nhiều địa phương, thứ tự đó bắt đầu từ trẻ có thường trú đúng địa bàn, rồi tới trẻ tạm trú lâu năm, rồi tới trẻ tạm trú mới. Một số nơi còn xét thời gian tạm trú tính đến thời điểm tuyển sinh. Lý lẽ của cách xếp này là gắn trường với cộng đồng cư dân ổn định; hệ quả là trẻ di cư, vốn thuộc nhóm có nhiều thứ được lợi từ mầm non nhất, lại dễ bị đẩy ra ngoài nhất.
Thứ tự này không phải luật cấm trẻ tạm trú. Ở những phường còn chỗ, trẻ tạm trú vào học bình thường. Riêng với trẻ 5 tuổi, địa phương có nghĩa vụ phổ cập, nên dù trường gần nhà hết chỗ, xã phường vẫn phải tìm cách bố trí chỗ học ở đâu đó trên địa bàn. Điều gia đình nên làm là hỏi rõ thứ tự xét áp dụng năm nay, và hỏi phương án cho trường hợp không có chỗ.
Cách xếp ưu tiên cũng đang thay đổi ở các đô thị lớn. Khi dữ liệu dân cư liên thông, việc xác minh tạm trú nhanh và chính xác hơn, và một số nơi đã chuyển sang phân tuyến theo nơi ở thực tế. Hãy đọc kế hoạch tuyển sinh năm hiện hành chứ không dựa vào kinh nghiệm của người quen năm trước.
Vướng mắc hay gặp và cách gỡ
Những tình huống dưới đây là các vướng mắc phổ biến của gia đình nhập cư khi làm hồ sơ cho con. Cột cuối là hướng gỡ, cần đối chiếu với hướng dẫn của địa phương.
| Vướng mắc | Vì sao | Hướng gỡ |
|---|---|---|
| Chủ trọ không cho đăng ký tạm trú | Ngại thủ tục hoặc nhà chưa đủ điều kiện cho thuê | Hỏi lại chủ nhà về nghĩa vụ khi cho thuê; hỏi công an xã phường cách đăng ký; cân nhắc chỗ ở khác có đăng ký được |
| Thông tin tạm trú của con chưa hiện | Cha mẹ chỉ đăng ký cho mình, quên đăng ký cho con | Bổ sung tạm trú cho con, kiểm tra trên ứng dụng định danh điện tử |
| Con khai sinh ở quê, thông tin sai lệch | Họ tên, ngày sinh lệch giữa các giấy tờ | Đề nghị cải chính hộ tịch; có thể làm ở xã phường nơi đang cư trú theo quy định |
| Không có sổ tiêm chủng | Để quên ở quê hoặc thất lạc | Hỏi trạm y tế nơi tiêm cũ, tra trên hệ thống tiêm chủng; đi tiêm bù nếu thiếu |
| Trường báo hết chỗ | Chỉ tiêu đã đủ theo thứ tự ưu tiên | Hỏi trường khác trong địa bàn, hỏi xã phường về danh sách cơ sở được cấp phép, hỏi về hỗ trợ khi học ngoài công lập |
| Đến giữa năm mới chuyển tới | Lớp đã đủ sĩ số | Mang hồ sơ học tập ở trường cũ, hỏi chỗ trống; ưu tiên giữ việc đi học không gián đoạn |
Khi bị từ chối, hãy xin trường lý do cụ thể và hướng giải quyết. Câu trả lời rõ ràng giúp bạn biết cần bổ sung giấy tờ gì hay cần tìm phương án khác, thay vì quay về và bỏ ngang.
Chuyển trường giữa năm khi bố mẹ đổi chỗ làm
Gia đình công nhân, lao động thời vụ hay đổi nơi làm theo hợp đồng, và con theo đó đổi trường. Mỗi lần đổi, trẻ mất bạn, mất cô quen, phải làm quen nếp mới. Với trẻ mầm non, đổi trường một hai lần không phải tai họa, nhưng đổi liên tục kèm khoảng nghỉ dài giữa hai nơi là điều nên tránh.
Ở cấp mầm non, chuyển trường thường đơn giản hơn phổ thông: không có học bạ chính thức, trường mới chủ yếu cần thông tin khai sinh, cư trú, sức khỏe. Tuy vậy nên xin trường cũ một bản nhận xét ngắn về con, thói quen ăn ngủ, những điều con thích và còn khó. Cô ở trường mới nắm được điều đó thì con đỡ chới với.
Khi chuyển đi, đăng ký tạm trú ở nơi mới ngay khi có chỗ ở, không chờ đến khi xin học mới làm. Nếu biết trước sẽ chuyển trong vài tháng, gia đình có thể cân nhắc giữ con ở trường cũ đến hết học kỳ, nhất là năm 5 tuổi, khi trẻ đang ổn định để chuẩn bị vào lớp 1.
Với trẻ 5 tuổi, việc chuyển đi cũng cần báo trường cũ, để trẻ được chuyển khỏi danh sách phổ cập ở đó và được ghi nhận ở nơi mới. Một đứa trẻ rơi khỏi danh sách cũ mà chưa có tên ở danh sách mới là đứa trẻ dễ bị bỏ quên.
Khi không có chỗ ở trường công
Không có chỗ ở trường công không có nghĩa là con hết đường đi học. Những phương án dưới đây thường gặp, kèm điều cần lưu ý:
- Hỏi các trường công khác trong cùng xã phường hoặc phường bên cạnh còn chỉ tiêu, nhất là sau đợt tuyển chính.
- Hỏi xã phường danh sách cơ sở mầm non tư thục, nhóm lớp độc lập đã được cấp phép trên địa bàn.
- Hỏi về hỗ trợ học phí khi trẻ học ở cơ sở ngoài công lập theo chính sách hiện hành; con công nhân khu công nghiệp có thêm khoản hỗ trợ riêng.
- Với trẻ 5 tuổi, đề nghị xã phường bố trí chỗ học theo nghĩa vụ phổ cập, và ghi lại tên cán bộ, ngày làm việc.
- Ghi tên vào danh sách chờ của trường công, vì giữa năm vẫn có trẻ chuyển đi.
- Tránh nhóm trông trẻ không có giấy phép nếu còn lựa chọn khác; trẻ ở đó không được tính là đã đi học và không có ai giám sát.
Đi qua đủ các bước này mất thời gian, nhưng mỗi bước làm cho đứa trẻ hiện rõ hơn trong mắt hệ thống. Với trẻ di cư, được nhìn thấy là điều kiện đầu tiên để được phục vụ.
Câu hỏi thường gặp
Con chưa có tạm trú thì có được đi học mầm non công lập không?
Rất khó, vì trường công tuyển sinh theo địa bàn và cần thông tin cư trú để xác định trẻ thuộc địa bàn nào. Một số nơi vẫn nhận nếu còn chỗ, nhưng đó không phải điều chắc chắn. Cách tốt nhất là đăng ký tạm trú cho con ngay khi cả nhà ổn định chỗ ở, trước thời điểm tuyển sinh.
Có thể đăng ký tạm trú cho con trên điện thoại không?
Có thể nộp hồ sơ đăng ký cư trú trực tuyến qua cổng dịch vụ công, đăng nhập bằng tài khoản định danh điện tử của cha hoặc mẹ. Hồ sơ vẫn cần chủ nhà đồng ý nếu đang thuê trọ và cần công an xã phường duyệt. Sau khi xong, kiểm tra lại thông tin cư trú của con trên ứng dụng định danh điện tử.
Con khai sinh ở quê thì lên thành phố có phải làm lại không?
Không cần khai sinh lại. Giấy khai sinh có số định danh cá nhân có giá trị trên toàn quốc. Gia đình chỉ cần đăng ký tạm trú cho con ở nơi mới. Nếu giấy khai sinh có sai sót về họ tên, ngày sinh, nên làm thủ tục cải chính sớm vì sai lệch giữa các giấy tờ là nguyên nhân hay khiến hồ sơ nhập học bị chậm.
Thời gian tạm trú ngắn có bất lợi khi xét tuyển không?
Ở nơi thiếu chỗ, một số kế hoạch tuyển sinh có xét thời gian tạm trú, nên trẻ mới đăng ký có thể bị xếp sau. Điều này khác nhau giữa các tỉnh và từng năm. Gia đình nên đọc kế hoạch tuyển sinh năm hiện hành của địa phương và đăng ký tạm trú càng sớm càng tốt, không chờ đến mùa tuyển sinh.
Trường từ chối nhận con vì không có hộ khẩu thì làm gì?
Sổ hộ khẩu giấy đã hết giá trị từ 1/1/2023, nên trường không thể đòi giấy này. Bạn nên hỏi trường lý do cụ thể, xem đó là chuyện hết chỉ tiêu hay chuyện thông tin cư trú. Nếu vẫn chưa rõ, hãy hỏi bộ phận phụ trách giáo dục của UBND xã phường hoặc liên hệ Sở GD&ĐT để được hướng dẫn.
Con 5 tuổi mới chuyển tới giữa năm có được nhận không?
Trẻ 5 tuổi nằm trong diện phổ cập nên xã phường có trách nhiệm bố trí chỗ học cho trẻ đang sống trên địa bàn. Gia đình nên đăng ký tạm trú cho con ngay, liên hệ trường gần nhất, và nếu trường hết chỗ thì đề nghị xã phường hướng dẫn trường khác. Mang theo thông tin học tập ở trường cũ để con vào lớp nhanh hơn.
