Khi bố mẹ đi làm xa và để con ở quê với ông bà, đứa trẻ vẫn có đủ quyền vào trường mầm non ở nơi đang sống, và việc giữ cho con đến lớp đều thường quan trọng hơn cả với trẻ ở lại, vì lớp học bù cho những gì ông bà khó lo hết. Muốn vậy, trước khi đi, bố mẹ nên làm xong giấy tờ của con ở quê, gặp trường, thỏa thuận rõ với ông bà ai đưa đón, ai đóng tiền, ai liên lạc với cô, và giữ một kênh liên lạc thường xuyên với nhà trường.
Ở Việt Nam, rất nhiều trẻ lớn lên trong cảnh này, khi bố mẹ lên các tỉnh thành công nghiệp làm việc. Bài này không bàn bố mẹ có nên để con ở quê hay không, vì đó là quyết định của từng gia đình. Nó tập trung vào một việc: làm sao để đứa trẻ ở lại không lỡ mầm non, và không rơi khỏi tầm nhìn của nhà trường, chính quyền, trong lúc cha mẹ ở xa.
Vì sao trẻ ở lại quê dễ lỡ mầm non
Ông bà thường thương cháu và chăm cháu tận tình, nhưng có những lý do khiến việc đưa cháu đi học dễ bị gián đoạn. Ông bà lớn tuổi, có khi còn làm ruộng, chăn nuôi, đưa đón cháu hai lượt mỗi ngày là việc nặng, nhất là mùa mưa, mùa gặt. Một số ông bà cho rằng cháu còn nhỏ, ở nhà với ông bà là đủ, chỉ cần đi học năm 5 tuổi. Khi cháu ốm hay khóc không chịu đi, ông bà thường mủi lòng cho ở nhà, và những ngày nghỉ cứ thế kéo dài.
Còn có lý do về giấy tờ và tiền. Bố mẹ đi trước, giấy khai sinh, thẻ bảo hiểm y tế của con có khi mang theo hoặc để quên. Các khoản đóng góp ở trường, tiền ăn bán trú, quần áo đồng phục phải chờ bố mẹ gửi về. Thông báo của trường gửi qua nhóm tin nhắn của phụ huynh, nhưng ông bà không dùng điện thoại thông minh, còn bố mẹ ở xa thì không nắm được việc hằng ngày.
Cuối cùng, trẻ ở lại có thể buồn, nhớ bố mẹ, có thay đổi trong cảm xúc và hành vi trong thời gian đầu. Một lớp học có cô quen, có bạn, có nếp sinh hoạt ổn định giúp trẻ vượt qua giai đoạn này tốt hơn là ở nhà cả ngày. Đó là lý do việc đến lớp đều với trẻ ở lại không phải chuyện phụ.
Những việc nên làm trước khi bố mẹ đi
Một hai tuần trước khi rời quê, bố mẹ nên dành thời gian làm cho xong những việc sau. Làm khi còn ở nhà dễ hơn nhiều so với gọi điện nhờ người khác làm.
- Kiểm tra giấy khai sinh có số định danh cá nhân của con, thẻ bảo hiểm y tế, sổ tiêm chủng; để lại bản chính hoặc bản sao ở nhà ông bà, chụp ảnh lưu trên điện thoại của mình.
- Kiểm tra thông tin cư trú của con trên ứng dụng định danh điện tử. Nếu cả nhà đã chuyển cư trú đi nơi khác, cần đăng ký lại cư trú của con ở nhà ông bà.
- Đến trường mầm non ở quê cùng ông bà, gặp cô giáo, báo rõ hoàn cảnh: bố mẹ đi làm ở đâu, bao lâu về một lần, ai là người đưa đón và liên lạc chính.
- Để lại cho trường số điện thoại của cả bố mẹ và ông bà; hỏi trường thông báo qua kênh nào, nhờ trường gọi trực tiếp cho ông bà khi có việc gấp.
- Nếu trường yêu cầu, viết giấy ủy quyền cho ông bà đưa đón, ký các giấy tờ thông thường của con ở trường.
- Thống nhất với ông bà cách gửi tiền học, tiền ăn hằng tháng, và ai giữ biên nhận.
- Hỏi xã về các chính sách hỗ trợ con đang được hưởng, như hỗ trợ học phí, tiền ăn trưa, để không bị gián đoạn khi cha mẹ vắng.
Danh sách này trông dài, nhưng phần lớn chỉ mất một buổi sáng. Nó giúp ông bà không phải xoay xở một mình khi trường hỏi giấy tờ, và giúp trường biết ai cần liên lạc khi có chuyện.
Phân vai giữa bố mẹ, ông bà và nhà trường
Khi bố mẹ ở xa, việc chăm lo cho con đi học được chia cho ba bên. Bảng dưới gợi ý cách chia, mỗi gia đình điều chỉnh theo hoàn cảnh.
| Việc | Ông bà ở quê | Bố mẹ ở xa | Nhà trường |
|---|---|---|---|
| Đưa đón hằng ngày | Làm chính, có thể nhờ hàng xóm luân phiên | Hỏi thăm, động viên ông bà | Giữ giờ đón trả ổn định, báo khi thay đổi |
| Đóng học phí, tiền ăn | Nộp, giữ biên nhận | Gửi tiền đúng hạn | Thông báo rõ các khoản, có biên nhận |
| Nắm tình hình của con ở lớp | Hỏi cô khi đón | Gọi cho cô định kỳ, hỏi thăm | Báo cho cả ông bà và bố mẹ khi con có chuyện cần chú ý |
| Khi con ốm | Đưa đi khám, báo trường | Hỗ trợ tiền, hỏi thăm | Báo ngay khi con ốm ở lớp |
| Họp phụ huynh | Đi họp | Gọi điện tham gia nếu có thể | Cho phép tham gia từ xa, tóm tắt cho phụ huynh vắng |
| Chính sách hỗ trợ | Nộp hồ sơ khi cần | Chuẩn bị giấy tờ từ trước | Hướng dẫn hồ sơ |
Điều dễ bị bỏ quên là kênh liên lạc trực tiếp giữa bố mẹ và cô giáo. Nhiều cô giáo ở quê đã quen với học trò có bố mẹ đi xa, và sẵn lòng gọi điện cho bố mẹ vài tuần một lần nếu được nhờ.
Giữ gắn bó giữa bố mẹ và con từ xa
Nghiên cứu về trẻ em có cha mẹ di cư lao động ở nhiều nước châu Á, trong đó có các báo cáo của UNICEF, cho thấy kết quả của trẻ ở lại rất khác nhau: nhiều trẻ phát triển tốt nhờ ông bà chăm chu đáo và tiền bố mẹ gửi về giúp đời sống khá hơn, nhưng cũng có trẻ gặp khó khăn về cảm xúc và học tập. Những yếu tố hay được nhắc là: người chăm sóc chính có ổn định không, trẻ có được giải thích vì sao bố mẹ đi không, và bố mẹ có giữ liên lạc đều đặn không.
Với trẻ mầm non, liên lạc đều đặn quan trọng hơn liên lạc lâu. Một cuộc gọi video ngắn vào giờ cố định vài lần mỗi tuần thường tốt hơn một cuộc gọi dài thất thường. Bố mẹ có thể hỏi con về lớp, về bạn, về cô, để con thấy chuyện đi học là chuyện cả nhà quan tâm.
Khi về thăm, bố mẹ nên dành một buổi đưa con đi học, gặp cô, nhìn lớp con học. Với đứa trẻ, việc bố mẹ biết lớp của mình, biết tên cô của mình, là dấu hiệu rằng bố mẹ vẫn ở trong cuộc sống hằng ngày của con, dù ở xa.
Những rủi ro cần để ý
Ông bà quá sức. Chăm một hai cháu nhỏ cả ngày, kèm việc đồng áng, là gánh nặng với người lớn tuổi. Khi ông bà ốm, cháu thường là người đầu tiên phải nghỉ học. Bố mẹ nên hỏi thăm sức khỏe ông bà như một phần của việc lo cho con.
Trẻ nghỉ học kéo dài mà bố mẹ không biết. Ông bà ngại báo vì sợ con cái lo, trường không có số của bố mẹ. Thỏa thuận với cô giáo báo cho bố mẹ khi con nghỉ quá vài ngày liền giúp phát hiện sớm.
Mất dấu chính sách hỗ trợ. Một số hỗ trợ cần hồ sơ nộp theo kỳ. Khi bố mẹ vắng và ông bà không nắm, con có thể không được nhận dù đủ điều kiện.
Trẻ rơi khỏi danh sách phổ cập. Nếu thông tin cư trú của con đã chuyển đi theo bố mẹ, trong khi con thực tế ở quê, con có thể không có tên trong danh sách trẻ cần huy động của xã. Kiểm tra cư trú của con là cách phòng tránh.
Dấu hiệu bất ổn về cảm xúc. Trẻ thu mình, hay cáu, khó ngủ, không chịu đến lớp trong thời gian dài là những điều cô giáo và ông bà nên trao đổi với bố mẹ. Đó không phải lỗi của ai, mà là tín hiệu cần thêm quan tâm, và có khi cần gặp chuyên gia.
Khi nào và làm sao đón con lên với bố mẹ
Nhiều gia đình định đón con lên khi đã ổn định chỗ ở, chỗ làm. Thời điểm hay được chọn là năm con vào lớp 1, hoặc khi có chỗ học mầm non ở nơi bố mẹ làm việc. Nếu có thể chọn, đón con lên trước năm học hoặc ở đầu năm học dễ hơn giữa năm, vì việc tìm chỗ học ở thành phố phụ thuộc lịch tuyển sinh.
Trước khi đón con lên, bố mẹ nên đăng ký tạm trú cho con ở nơi mới và hỏi trường mầm non gần nhà về chỗ học. Ở thành phố, trẻ tạm trú có thể được xét sau trẻ thường trú khi thiếu chỗ, nên càng chuẩn bị sớm càng tốt. Với trẻ 5 tuổi, xã phường nơi mới có trách nhiệm bố trí chỗ học theo nghĩa vụ phổ cập.
Việc chuyển từ quê lên phố là một thay đổi lớn với trẻ: xa ông bà, xa bạn, nhà chật hơn, lớp đông hơn. Cho con thời gian làm quen, giữ liên lạc với ông bà sau khi chuyển, và báo cô giáo mới về hoàn cảnh để cô hiểu con. Bài về trẻ di cư vào mầm non công lập trong cùng danh mục có hướng dẫn chi tiết về giấy tờ ở nơi mới.
Cộng đồng ở quê giúp được gì
Ở nhiều làng quê, trẻ có bố mẹ đi làm xa chiếm một phần đáng kể trong lớp mầm non. Một số việc cộng đồng làm được để những đứa trẻ này không bị thiệt:
- Nhà trường: lập danh sách trẻ có bố mẹ đi làm xa, có số liên lạc của cả bố mẹ và người chăm sóc, mời ông bà dự họp như phụ huynh chính thức.
- Hội phụ nữ, hội người cao tuổi: tổ chức buổi gặp cho ông bà đang chăm cháu, chia sẻ cách giữ nếp cho cháu đi học, giới thiệu chính sách hỗ trợ.
- Hàng xóm: luân phiên đưa đón các cháu nhà gần nhau, nhất là khi ông bà ốm.
- Trạm y tế: nhắc lịch tiêm chủng cho trẻ có bố mẹ vắng, vì ông bà dễ quên.
- Chính quyền xã: rà soát danh sách trẻ trong độ tuổi theo thực tế đang sống, không chỉ theo dữ liệu cư trú, để không bỏ sót trẻ ở lại.
Những việc này nhỏ, nhưng chúng làm cho một đứa trẻ có bố mẹ ở xa vẫn có cả một làng để dựa vào.
Câu hỏi thường gặp
Ông bà có được làm thủ tục nhập học mầm non cho cháu không?
Thường là được, vì trường cần người chăm sóc trực tiếp liên lạc và đưa đón. Một số trường có thể yêu cầu giấy ủy quyền của bố mẹ hoặc thông tin liên lạc của bố mẹ. Cách thuận nhất là bố mẹ đi cùng ông bà đến trường một lần trước khi đi làm xa để trường ghi nhận cả hai bên.
Con ở quê nhưng cư trú đã chuyển theo bố mẹ thì có sao không?
Có thể gây vướng khi xét chỗ học và hưởng chính sách ở quê, vì xã căn cứ dữ liệu cư trú để lập danh sách trẻ. Nếu con thực tế sống ở quê lâu dài, bố mẹ nên đăng ký cư trú cho con ở nhà ông bà theo quy định. Nên hỏi công an xã về cách làm phù hợp với trường hợp của gia đình.
Ở quê con chỉ cần đi học năm 5 tuổi có đủ không?
Năm 5 tuổi là năm được ưu tiên phổ cập, nhưng trẻ 3, 4 tuổi đến lớp đều cũng được lợi nhiều, nhất là trẻ ở lại không có bố mẹ bên cạnh. Lớp học cho trẻ bạn bè, nếp sinh hoạt, và cho ông bà thêm thời gian nghỉ. Nếu trường ở quê còn chỗ, cho con đi học từ sớm là lựa chọn đáng cân nhắc.
Bố mẹ ở xa có được tham gia họp phụ huynh không?
Nhiều trường đã cho phụ huynh tham gia họp qua điện thoại hoặc gọi video, hoặc gửi tóm tắt nội dung cho phụ huynh vắng mặt. Bố mẹ nên hỏi cô giáo từ đầu năm và để lại số điện thoại. Nếu không tham gia được, gọi cho cô sau buổi họp để nắm những điều chính cũng giúp ích nhiều.
Trẻ ở với ông bà có thường gặp khó khăn về cảm xúc không?
Không phải trẻ nào cũng gặp khó khăn; nhiều trẻ phát triển tốt khi ông bà chăm ổn định và bố mẹ liên lạc đều đặn. Nhưng một số trẻ buồn, thu mình hoặc cáu kỉnh, nhất là thời gian đầu. Nếu những dấu hiệu này kéo dài, ông bà và cô giáo nên báo bố mẹ, và gia đình có thể cần hỏi ý kiến chuyên gia.
Khi nào nên đón con lên thành phố đi học?
Không có thời điểm đúng cho mọi nhà. Nhiều gia đình chọn trước năm học mới, khi đã có chỗ ở ổn định, có tạm trú và biết chắc trường nhận con. Tránh đón con lên giữa năm khi chưa có chỗ học, vì con dễ phải ở nhà nhiều tháng. Năm 5 tuổi và năm vào lớp 1 cần chuẩn bị sớm nhất.
